पुण्यातील आपल्या स्वतःच्या नवीन फ्लॅटमध्ये 'समीर' दिवाळीची साफसफाई करत होता. समीर एका मोठ्या आयटी कंपनीत प्रोजेक्ट मॅनेजर होता. त्याची आई, 'रखुमाबाई', हे जग सोडून जाऊन आता दोन वर्षे झाली होती. समीरचे वडील तो लहान असतानाच वारले होते. त्यानंतर रखुमाबाईंनी लोकांच्या घरी धुणीभांडी करून, उरल्या-सुरल्या अन्नावर दिवस काढून समीरला इंजिनिअर बनवले होते.
"मी अडाणी आहे पोरा, मला फक्त अंगठा मारता येतो. तू तरी साहेब हो आणि माझं नाव काढ," असं रखुमाबाई नेहमी म्हणायच्या.
साफसफाई करताना समीरने माळ्यावरची आईची ती जुनी लोखंडी पेटी खाली काढली. पेटीत आईच्या दोन जुन्या सुती साड्या आणि देवाचे काही फोटो होते. साड्यांच्या अगदी तळाशी त्याला लाल रंगाच्या कापडात गुंडाळलेली एक अत्यंत जुनी डायरी सापडली.
समीरने कुतूहलाने कापड उलगडले. डायरीची पाने पिवळी पडली होती. त्याने पहिले पान उघडले. त्यावर अत्यंत वळणदार आणि सुंदर मराठी हस्ताक्षरात एक नाव लिहिले होते.
'रखुमाई जोशी - बी.ए. (मराठी साहित्य - सुवर्णपदक विजेती)'
ते नाव वाचताच समीरला धक्का बसला. बी.ए.? सुवर्णपदक? त्याची आई तर चौथी नापास होती. मग हे काय होतं?
त्याने घाईघाईने डायरीची पुढची पाने उलटली. त्या पानांवर अत्यंत सुंदर कविता, साहित्यावरचे विचार आणि लेख लिहिलेले होते. ती अक्षरशः एका प्रगल्भ लेखिकेची डायरी होती.
समीरला काहीच समजत नव्हते. त्याने डायरीच्या मधल्या भागातली पंधरा वर्षांपूर्वीची एक नोंद वाचायला सुरुवात केली.
"१५ जून २००९. आज माझा समीर दहावीत पूर्ण जिल्ह्यात पहिला आला. त्याला शहरात इंजिनिअरिंगला टाकायचंय, पण तिथे लाखभर रुपये फी आहे. कालच मला गावातल्या शाळेत शिक्षिकेची नोकरी मिळाली होती. पण तिथे पगार अत्यंत कमी आहे. त्या पगारात समीरची फी कधीच भरणं शक्य नाही. म्हणून आज मी एक निर्णय घेतला.
आज मी माझा बी.ए. चा निकाल, माझी ती साहित्य संमेलनात मिळालेली सगळी सर्टिफिकेट्स या पेटीत तळाला कायमची लपवून ठेवली. उद्यापासून मी शहरात जाऊन चार घरची धुणीभांडी आणि स्वयंपाक करणार आहे.
तिथे मला महिन्याला जास्त पैसे मिळतील. माझ्या पोराला आता एका 'सुशिक्षित पण हतबल' आईची गरज नाहीये... त्याला त्याची स्वप्न पूर्ण करणारी एक कष्टकरी आई हवीये."
समीरचा श्वास जड झाला. त्याचे हात थरथरायला लागले. त्याने आणखी काही पाने उलटली आणि डायरीतली अगदी शेवटची नोंद वाचली.
"आज समीरने पुण्यात स्वतःचं नवीन घर घेतलं. तो खूप मोठा साहेब झालाय. आज त्याने मला अत्यंत प्रेमाने विचारलं, 'आई, तू आयुष्यभर माझ्यासाठी लोकांची भांडी घासलीस. आज तू सांग, तुला काय हवंय? मी सगळं आणून देईन.'
माझ्या ओठांवर आलं होतं की... पोरा, मला माझं ते जुनं हरवलेलं पेन आणि वाचायला काही कोरी पुस्तके हवीत. मला पुन्हा एकदा लिहायचंय.
पण मी फक्त हसले आणि म्हणाले, 'मला काही नको रे बाबा, तू सुखात राहा'. माझ्या आतली ती शिकलेली 'रखुमा' मी पंधरा वर्षांपूर्वीच मारून टाकलीये. आता फक्त त्याची ती अडाणी आणि रांगडी आई जिवंत आहे. ती ओळखच माझ्यासाठी पुरेशी आहे."
ती शेवटची नोंद वाचून समीरच्या डोक्यातील विचारांचे चक्र पूर्णपणे थांबले.
ज्या आईला तो आयुष्यभर 'अडाणी' समजत होता, जी आई त्याच्या इंग्रजी बोलण्यावर फक्त कौतुकाने हसायची... ती स्वतः साहित्याची सुवर्णपदक विजेती होती. तिने फक्त आपल्या मुलाच्या भविष्यासाठी स्वतःच्या शिक्षणाची, स्वतःच्या स्वप्नांची आणि स्वतःच्या अस्तित्वाची राखरांगोळी केली होती. तिने जगासमोर स्वतःला 'अडाणी' ठरवून घेतले, जेणेकरून तिला जास्त पैशांसाठी लोकांची उष्टी भांडी घासताना कमीपणा वाटू नये.
समीरने अत्यंत मुकाट्याने ती डायरी बंद केली. तो त्या माळ्यावरच्या धुळीत, त्या लोखंडी पेटीसमोर तसाच फरशीवर बसून राहिला. त्याने ती डायरी अत्यंत घट्ट आपल्या छातीशी दाबली.
तो उठला. त्याने आपल्या खिशातून स्वतःचं अत्यंत महागडं पेन काढलं. तो चालत हॉलमध्ये आला. हॉलच्या भिंतीवर रखुमाबाईंचा एक हसरा फोटो लावला होता.
समीरने ती डायरी आणि ते महागडे पेन त्या फोटोसमोर अत्यंत आदराने ठेवले. त्याने फोटोसमोर फरशीवर गुडघे टेकले आणि आपले डोके त्या डायरीवर अत्यंत शांतपणे टेकवून ठेवले. त्या बंद घराच्या शांततेत आज एका अथांग त्यागाची जाणीव आणि कधीही न भरून येणारी एक भयंकर पोकळी कायमची दाटून राहिली होती.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा