लातूरच्या 'गंज गोलाई' बाजारात उन्हाळ्याच्या दिवसांत नेहमीच भयंकर गर्दी आणि उकाडा असायचा. या गर्दीत एका मोठ्या कडुनिंबाच्या झाडाखाली 'रघुनाथराव' रोज सकाळी आठ वाजता न चुकता येऊन बसायचे. वय साधारण अडुसष्ट. त्यांच्या अंगात एक अत्यंत जुना, विटलेला सदरा आणि चेहऱ्यावर एक मूक शांतता असायची.
त्यांच्या जागेजवळ नेहमी दोन मोठे मातीचे माठ पाण्याने भरलेले असायचे. बाजारात येणारे शेतकरी, हमाल आणि खरेदीदार तिथे थांबून पोटभर थंड पाणी 🚰 प्यायचे. रघुनाथराव कुणाशीही जास्त बोलायचे नाही. पाणी संपलं की ते कुठूनतरी जाऊन माठ पुन्हा भरून आणायचे. जवळच किराणा दुकान चालवणारा 'श्रीकांत' हे रोज बघायचा. रघुनाथरावांनी हे काम का सुरू केलंय, हे कुणालाच माहिती नव्हतं, आणि कुणी कधी त्यांना विचारण्याची तसदीही 🤷♂️ घेतली नव्हती. लोकांना फक्त फुकटच्या पाण्याची सवय झाली होती.
मे महिन्याचे कडक ऊन तापत होते. आणि अचानक... सलग तीन दिवस रघुनाथराव त्या झाडाखाली दिसले नाहीत.
ते दोन्ही माठ पूर्णपणे कोरडे पडले होते. कडक उन्हात पाणी पिण्यासाठी येणारे लोक माठ रिकामा बघून, "म्हाताऱ्याला आज काय झालं, पाणी का नाही भरलं?" अशी कुरबुर करत 🚶♂️ पुढे निघून जायचे. सुरुवातीला श्रीकांतनेही या गोष्टीकडे फारसे लक्ष दिले नाही. त्याला वाटले की आजोबा आजारी असतील किंवा गावी गेले असतील. पण चौथ्या दिवशीही जेव्हा ते आले नाहीत, तेव्हा श्रीकांतला थोडी शंका आली.
रघुनाथराव बाजाराच्या पाठीमागेच एका जुन्या पत्र्याच्या खोलीत 🏠 राहायचे, हे श्रीकांतला माहिती होते. दुपारच्या वेळी दुकान थोडे शांत झाल्यावर तो त्या पत्र्याच्या खोलीकडे गेला.
खोलीचा दरवाजा आतून लावलेला नव्हता. तो नुसताच लोटलेला होता. श्रीकांतने दरवाजा हळूच ढकलला.
खोलीत फक्त एक जुनी कॉट आणि एका कोपऱ्यात काही मोजकीच भांडी होती. रघुनाथराव तिथे नव्हते. शेजारी राहणाऱ्या एका महिलेने श्रीकांतला दारात बघून सांगितले, "भाऊ, ते आजोबा परवा रात्रीच झोपेत शांतपणे गेले. त्यांना कुणीच नातेवाईक नसल्यामुळे नगरपालिकेच्या गाडीने काल सकाळीच त्यांना नेलं."
श्रीकांत तिथेच दारात थांबला. त्याला आतून खूप वाईट वाटले. तो खोलीच्या बाहेर येणार, तेवढ्यात त्याची नजर कॉटवर ठेवलेल्या एका जुन्या, फाटलेल्या पिशवीवर गेली. त्या पिशवीतून काही कागदपत्रे आणि एक छोटीशी डायरी 📔 बाहेर डोकावत होती.
श्रीकांतने अत्यंत संकोचाने ती डायरी हातात घेतली. त्या डायरीच्या पानांमध्ये पाण्याचे टँकर 💧 विकत घेतल्याच्या शेकडो पावत्या ठेवलेल्या होत्या. रघुनाथराव हे एका शाळेत शिपाई म्हणून निवृत्त झाले होते. त्यांना मिळणाऱ्या अत्यंत तुटपुंज्या पेन्शनचा जवळजवळ ऐंशी टक्के हिस्सा ते बाजारातल्या लोकांसाठी रोज पाण्याचा टँकर 🚎 विकत घेण्यावर खर्च करत होते.
श्रीकांतने डायरीचे पहिले पान उघडले. त्यावर थरथरत्या हस्ताक्षरात फक्त काही ओळी लिहिल्या होत्या.
"१२ मे १९९८...माझी सुशीला याच गंज गोलाई चौकात उन्हाने चक्कर येऊन पडली होती. ती अर्धा तास रस्त्यावर तडफडत होती. तिला कुणीही एक घोट पाणी दिलं नाही. पाण्यावाचून तिचा जीव गेला. आता या बाजारात मी कुणालाही तहानलेलं मरू देणार नाही."
श्रीकांतची नजर त्या ओळींवरच थिजून राहिली. तो माणूस कोणताही समाजसेवक नव्हता किंवा त्याला कुणाकडून कौतुकही नको होतं. स्वतःच्या बायकोचा तडफडून झालेला मृत्यू आणि समाजाच्या कोरडेपणाची ती भयंकर शिक्षा, तो माणूस गेली सव्वीस वर्षे स्वतःचे पैसे खर्च करून निमूटपणे भोगत होता. तो लोकांची तहान भागवत नव्हता, तर तो दररोज स्वतःच्या बायकोच्या आत्म्याला शांत करत होता.
श्रीकांतने ती डायरी तिथेच कॉटवर अत्यंत आदराने ठेवली. तो खोलीतून बाहेर आला आणि त्याने दरवाजा हळूच ओढून घेतला. तो पुन्हा बाजारात त्या कडुनिंबाच्या झाडाखाली आला. ते दोन रिकामे माठ तिथेच उन्हात ☀️ तापत होते. आजूबाजूची गर्दी स्वतःच्याच कामात आणि स्वार्थात मग्न होती.
श्रीकांतने कोणताही विचार केला नाही. त्याने स्वतःच्या दुकानातून पाण्याचे दोन मोठे कॅन आणले आणि ते दोन्ही माठ काठोकाठ भरून ठेवले. त्याने आजूबाजूच्या कुणालाही रघुनाथरावांबद्दल काहीही सांगितले नाही.
रघुनाथरावांचा तो अत्यंत शांत आणि मूक प्रवास आता संपला होता, पण एका अनोळखी माणसाने लावलेली ती माणुसकीची तहान, आता श्रीकांत अत्यंत शांतपणे पुढे चालवणार होता.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा