संगीताने घड्याळाकडे पाहिलं. मग लेकीच्या खोलीच्या बंद दरवाजाकडे तिनं नजर टाकली. उद्वेगाने ती दरवाजा ढकलून आत गेली.
"शुभा, ए शुभा,उठ लवकर. किती वेळ झोपून रहाणार आहेस?" ती आपल्या लेकीला ओरडून म्हणाली.
"झोपू दे ना आई. रात्री दोनपर्यंत मी झोपले नव्हते."
"माहीतेय मला दोनपर्यंत तू काय केलं असशील ते ! फेसबुक नाहीतर व्हाॅटस्अप वर चॅटींग या व्यतिरीक्त काय केलं असणार? चल उठ लवकर. नऊ वाजलेत." संगीता कठोर स्वरात म्हणाली
"तू ना बाई अशीच आहे. माहीतेय माझ्या मैत्रिणी दहापर्यंत झोपलेल्या असतात." शुभा किरकिरत म्हणाली
"चांगल्या मुलींशी तर तू मैत्रीच नको करुस. आपल्या कामवालीची मुलगी बघ. सगळं आवरुन सकाळी सात वाजता आपल्याकडे हजर असते."
"ए बाई नको लेक्चर देऊ सकाळी सकाळी. उठते मी" शुभा धुसफूस करतच उठली. बेड न आवरता, चादरी तशाच बेडवर फेकून ती ब्रश करायला गेली. संगीताने हताशपणे तिचं बेड आवरलं.
हा प्रसंग आता रोजचाच झाला होता. ग्रॅज्युएशन आटोपल्यानंतर एमपीएससीच्या परीक्षेच्या तयारीसाठी शुभा घरीच होती. म्हणायला ती क्लासेसला जायची पण तिचं अभ्यासात लक्षच नव्हतं. सदोदित मोबाईल घेऊन व्हाॅटस्अप नाहीतर फेसबुकवर तिचं चॅटींग सुरु असायचं. त्याचा कंटाळा आला की टिव्हीवरच्या सिरीयल्स बघणं हेच तिचं आयुष्य बनलं होतं. एकुलती एक मुलगी म्हणून तिला रवी आणि संगीताने मोठ्या लाडाने वाढवलं होतं. तिचा प्रत्येक हट्ट पुरवला होता. अर्थात त्यावेळची परीस्थितीही उत्तम होती. रवी एका कंपनीत चांगल्या पगारावर नोकरी करत होता. संगीता एम.एड असूनही तिला त्याने शुभाचं संगोपन व्यवस्थित व्हावं म्हणून नोकरी करु दिली नव्हती. तशी गरजही नव्हती. पण म्हणतात ना सुखाचे दिवस फिरायला वेळ लागत नाही. रवीच्या कंपनीत दोन राजकीय पक्षांच्या युनियन स्थापन झाल्या आणि संघर्षाला सुरुवात झाली. काम कमी आणि भानगडीच जास्त होऊ लागल्या. प्राॅडक्शन ठप्प झालं. पोलिस केसेस जास्त होऊ लागल्या. शेवटी कटकटींना कंटाळून मॅनेजमेंटने कंपनीच बंद केली. हजारो कामगार बेकार झाले. रवीसारखे इमानदार अधिकारीही त्यात भरडले गेले. युनियन लिडर्सनी कामगारांची दिशाभूल करुन त्यांच्याकडून पैसे उकळले आणि कोर्टात केसेस दाखल केल्या. पण कोर्टातील प्रकरणं गोगलगाईच्या गतीने पुढे सरकतात. कंपनी बंद होऊन दहा वर्षं होऊन गेली तरी कोणताच निकाल लागला नव्हता. रवीला घरी बसावं लागलं तशी संगीताने एका शाळेत नोकरी धरली. 'काही महिने मोफत काम करा मग पगार सुरु करु'असं तिला सांगण्यात आलं. संगीताचा नाईलाज होता. कधीतरी पगार सुरु होईल या आशेवर ती शाळेत शिकवत राहीली. रवीनेही खटपट करुन एका सुपर शाॅपीमध्ये मॅनेजरची नोकरी मिळवली पण पगार अगदीच कमी होता. पाच वर्षानंतर एका संचालकाच्या ओळखीने संगीताला महिना पाच हजार पगार सुरु झाला. त्यालाही आता पाच वर्षं होऊन गेली होती अजूनही ती परमनंट झाली नव्हती.
रवी नोकरीत असतांना त्यांनी कर्ज घेऊन घर बांधलं होतं. त्याचे हप्ते अजून सुरु होते. दोघांच्या तुटपुंज्या पगारात संसार कसातरी सुरु होता. पण शुभाला त्यांनी कोणतीही कमतरता भासू दिली नव्हती. ती अकरावीत असतांनाच तिला त्यांनी महागडा मोबाईल आणि लॅपटाॅप घेऊन दिले होते. आपली मुलगी माॅडर्न टेक्नॉलॉजीत मागे पडायला नको आणि तिच्या मित्रमैत्रिणीत तिचं हसं व्हायला नको हा त्यामागचा खरा हेतू होता. पण सोशल मिडीयात वावरण्याव्यतिरीक्त शुभाने या टेक्नॉलॉजीचा कधीच वापर केला नव्हता. बारावीत ती कशीबशी पास झाली होती. बी.एस्सीतही तिला चांगले मार्क्स नव्हते. तिनं रिकामं बसण्यापेक्षा कुठंतरी कमी पगाराची का होईना नोकरी करावी असं संगीता आणि रवीला वाटत होतं. मात्र शुभाच्या डोक्यात एमपीएससी करायचं खुळ कुणीतरी भरवलं होतं म्हणून ती नोकरी करायला तयार नव्हती. पण एमपीएससीचा अभ्यास करण्याऐवजी दिवसरात्र ती मोबाईल घेऊन पडलेली असायची. संगीताला ती कोणत्याच कामात मदत करायची तर नाहीच उलट संगीतालाच ती आपल्या तालावर नाचवायची. त्यामुळे परवडत नसतांनाही संगीताला धुण्याभांड्यासाठी बाई लावावी लागली होती. शुभाचं वागणंही अतिशय उर्मटपणाचं होतं. त्याबद्दल आईवडीलांनी तिला अनेकदा समजावून सांगितलं होतं पण तिच्या डोक्यात काहीही फरक पडला नव्हता.
या एप्रिलमध्ये संगीताच्या शाळेतले दोन शिक्षक निवृत्त होणार होते. त्यांच्या जागी संगीताची वर्णी लागण्याची शक्यता होती. कारण टेंपररी शिक्षकात तीच सिनियर होती. त्यामुळे संगीता आनंदात होती. अपेक्षेप्रमाणे एक दिवस तिच्या ओळखीच्या संचालकांनी तिला बोलावून घेतलं.
"मॅडम अभिनंदन. कालच संचालक मंडळाची मिटींग झाली आणि तुम्हांला परमनंट करण्याचा निर्णय सर्वानुमते घेण्यात आला" संचालक प्रफुल्लित चेहऱ्याने तिला सांगत होते. संगीताच्या आनंदाला पारावार उरला नाही. दहा वर्षाच्या मेहनतीचं फळ आज मिळणार होतं.
"खुप खुप धन्यवाद सर"
"पण तुम्हांला माहीत आहे आजकाल फुकट काही मिळत नाही. मॅनेजमेंटने पंधरा लाखांची डिमांड केली आहे"
संगीताचं हवेत उडणारं विमान एकदम जमीनीवर कोसळलं.
"काय्य.....पंधरा लाख? सर मी इतके पैसे कुठून आणू? आणि सर तुम्हांला माहीत आहे मी पाच वर्षे अगदी फुकट शिकवलंय. नंतरची पाच वर्षही मी अक्षरशः पाच हजारात काम केलंय" संगीता रडकुंडीला येऊन म्हणाली.
"मॅडम तो विचार करुनच मी मॅनेजमेंटला पैसे कमी करायला सांगितले. ते तर वीस लाख मागत होते.आणि तुम्हाला कल्पना नसेल वीस लाख देणारेही आहेत आपल्या स्टाफमध्ये. देणारे आहेत म्हणून तर मॅनेजमेंटचं फावतंय. तेव्हा ही सुवर्णसंधी चुकवू नका. पुढे परमनंट व्हायला तुम्हाला किती वर्ष लागतील सांगता येत नाही."
"सर थोडे थोडे करुन दिले तर चालतील?"
"साॅरी मॅडम. तसं शक्य होणार नाही. मात्र चेअरमन साहेब तयार झाले तर शक्य होऊ शकतं. त्याकरता तुम्हांला चेअरमनसाहेबांना भेटावं लागेल"
चेअरमनचं नांव ऐकताच संगीता शहारली. चेअरमन एक नंबरचा स्त्रीलंपट माणूस होता. त्याची नजर अतिशय घाणेरडी होती. तिने त्याचे लंपटपणाचे किस्से तर ऐकले तर होतेच पण त्याच्या वाढदिवसाच्या कार्यक्रमात तिच्यासह इतर शिक्षिकांसोबत त्याने केलेली घाणेरडी लगट ती विसरली नव्हती. त्याला भेटायला गेल्यावर तो कशाची मागणी करेल हे तिला चांगलंच ठाऊक होतं. डोळ्यात आलेले अश्रू तिने कसेबसे आवरले.
"सर मी तुम्हांला तीनचार दिवसात कळवते"
"लवकरात लवकर कळवा म्हणजे आम्हांला तसा निर्णय घेता येईल. तुम्ही नाही म्हंटलात तर दुसरे तयार आहेत हे मात्र लक्षात ठेवा."
तिने मान डोलावली.
घरी येऊन तिने रवीशी चर्चा केली. पण दोघांना कोणताच मार्ग दिसत नव्हता. आधीच घराचं कर्ज होतं. त्यामुळे नवीन कर्ज मिळणं कठीण होतं. इतके पैसे देऊ शकतील असे नातेवाईकही नव्हते आणि असते तरी कुणाच्या उत्कर्षावर जळणारे पैसे थोडीच देतात ! त्यात दोघांनाही असं लाच देऊन काम करुन घेणं पसंत नव्हतं. काहीच निर्णय न झाल्याने सात दिवस संगीताने संचालकांना काहीच कळवलं नाही. शेवटी पुढच्या आठवड्यात नको ती बातमी आली. प्रत्येकी वीस लाख घेऊन मॅनेजमेंटने तिच्यापेक्षा कितीतरी ज्युनियर असलेल्या शिक्षकांना परमनंट केलं होतं.
संताप,अपमान आणि दुःख यांची धगधग मनात घेऊनच संगीता घरी परतली. घराचं दार सताड उघडं होतं. सोफ्यावर एक कुत्रं झोपलं होतं. सगळीकडे पसाराच पसारा होता. तिनं कुत्र्याला हाकललं. शुभाला हाक मारली. कुठलाच प्रतिसाद आला नाही. ती शुभाच्या खोलीत आली.शु भा कानाला हेडफोन लावून मोबाईलवर नेटफ्लिक्सची सिरियल बघत होती. संगीताने तिला दोनतीन हाका मारल्या पण तिनं उत्तर दिलं नाही. संतापून संगीता तिच्याजवळ गेली. तिच्या कानावरचे हेडफोन तिने खेचून काढले. हातातला मोबाईल हिसकावला आणि जमीनीवर जोराने आपटला. त्याचे तुकडे तुकडे झाले. मग तिनं शुभाला हाताला धरुन उठवलं आणि दुसऱ्या हाताने तिला मारु लागली. शुभाला आई एवढी का संतापलीये ते कळेना. मारता मारता संगीताच्या तोंडाचा पट्टा सुरुच होता
"नालायक. जेव्हा पहावं तेव्हा हातात मोबाईल. आईला काय त्रास होतोय, बापाला काय त्रास होतोय काही समजत नाही तुला ! नोकरी कर म्हंटलं तर म्हणते मला अभ्यास करायचाय आणि इथं अभ्यास करायचा सोडून ही थेरं सुचताहेत तुला नाही का?"
शुभा रडायला लागली आणि संगीताच्या हातातल्या बांगड्या फुटल्या तेव्हाच संगीता थांबली. तिची नजर खाली पार्ट न पार्ट वेगळ्या झालेल्या मोबाईलवर पडली. संतापून तिने पायाने तो अजूनच तोडून टाकला आणि मग रडत रडत ती स्वतःच्या बेडरूममध्ये गेली. बेडवर पडून ती ढसाढसा रडू लागली. थोड्यावेळाने संतापाचा पूर वाहून गेल्यावर ती शांत झाली. शुभाच्या खोलीचा तिने अंदाज घेतला. तिथं एक भयावह शांतता पसरली होती. अचानक एका अनामिक भितीने तिला घेरलं. थोड्याथोड्या कारणांनी आत्महत्या करणारी मुलं तिला आठवली."बापरे हे काय करुन बसलो आपण ! एका तरण्याताठ्या पोरीला मारलं ! तिने काही जीवाचं बरंवाईट तर करुन घेतलं नसेल ना ?"
जीवाच्या आकांताने ती उठली. शुभाच्या खोलीत धावत गेली. शुभाला बेडवर मुसमुसतांना पाहून तिचा जीव भांड्यात पडला.
रात्री संगीताने अनेक वेळा विनवणी करुनही शुभा तिच्याशी एक शब्द न बोलता आणि न जेवताच झोपून गेली. रवी घरी परतल्यावर संगीताने त्याला सर्व हकिकत सांगितली. शुभाच्या वागण्याने तोही चिंतेत पडला. शुभा जिवाचं काही बरंवाईट करुन घेईल या विचाराने रात्रभर दोघांना झोप आली नाही. दोघंही आलटून पालटून शुभाच्या खोलीत जाऊन तिला पाहून येत होते. रात्री लवकर झोपल्यामुळे शुभाला सकाळी सहा वाजताच जाग आली. अख्खा दिवस तिच्या समोर होता आणि टाईमपाससाठी मोबाईलही नव्हता आणि लॅपटाॅपचा कीबोर्डही काम करत नाहीये हे तिच्या लक्षात आलं. मनातल्या मनात तिने आईला शिव्यांची लाखोली वाहीली.
नाश्त्याच्या टेबलवर बसली असतांना रवी तिला समजावू लागला. "बेटा तंत्रज्ञान हे माणसाच्या सोयीसाठी, सुखासाठी असतं. याचा अर्थ असा नव्हे की आपण त्याच्या आहारी जावं. बघ इंटरनेट हा ज्ञानाचा महासागर आहे. व्हाट्स्अप,फेसबुकवर आपण आपल्याला माहीत असलेली माहीती, फोटो पटकन शेअर करु शकतो. माणसांना जवळ आणणारी ही माध्यमं आहेत. त्याचा खुप फायदा आपणा सर्वांनाच होतोय. पण होतंय काय की माणसं त्यात नको तितकी गुंतल्याने जवळ येण्याऐवजी दूर होत चालली आहेत. याला कारण आपलं या माध्यमांच्या आहारी जाणं."
रवी बडबडत होता आणि शुभा कोणतीही प्रतिक्रिया न देता चहा पीत होती. अशी लेक्चर्स ती नेहमीच ऐकत आली होती. चहानाश्ता झाल्यावर रवीच्या बोलण्याकडे लक्ष न देता ती उठून निघून गेली. आईवडील दोघंही कामावर निघून गेल्यावर शुभाला काय करावं ते कळेना. घरातला पसारा तिच्या पहिल्यांदाच लक्षात आला. ती उठली. पटापट सगळ्या रुममधला पसारा आवरला. भिंतींवरची जाळी काढली. कपाटं आवरली. पुस्तकांच्या कपाटातली धुळ साफ केली. इतक्या वर्षात वडिलांनी जमवलेल्या या खजिन्याकडे तिचं लक्षच नव्हतं. एक पुस्तक तिने काढून पाहीलं. हिमालयाचं प्रवास वर्णन त्यात होतं. त्यातले फोटो पाहून आणि वर्णन वाचून जग सुंदर असल्याची तिला पहिल्यांदाच जाणीव झाली. मग तिनं इतरही पुस्तकं चाळली. ज्या पुस्तकांकडे तिनं कधी ढुंकूनही पाहिलं नव्हतं ती पुस्तकं तिला इंटरेस्टिंग वाटू लागली. कामवालीचं काम झालं तशी तिने व्यवस्थित भांडी लावून दिली. रात्री उशीरापर्यंत जागल्यामुळे दुपारी तिला झोप यायची. आज झोप येत नसल्यामुळे आणि जवळ मोबाईल, लॅपटॉप नसल्याने तिनं एमपीएससीचं पुस्तक काढून वाचायला सुरुवात केली. आश्चर्य म्हणजे आज वाचण्यात तिचं मन चांगलंच रमलं. संध्याकाळी क्लासमध्येही तिचं मन चांगलं एकाग्र झालं. संगीता शाळेतून परतली आणि चकाचक घर पाहून आश्चर्यचकीतच झाली. हे काम शुभानंच केलं असावं हे तिच्या लक्षात आलं. लेकीचं कौतुक करावं असं तिला वाटलं पण ती आपल्याशी बोलत नाहीये हे लक्षात येऊन ती चुप बसली.
शाळांना सुट्या लागल्या. संगीता घरी राहू लागली. पण दोघा मायलेकीत एकतर्फी संभाषण होतं. संगीता बोलायची पण शुभा 'हो''नाही' इतकंच उत्तर द्यायची. जून महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात एक दिवस कामवाली आणि तिची मुलगी घरी आल्या. संगीतानं त्यांच्या हातातला पेढ्याचा बाॅक्स पाहूनच काय ते ओळखलं.
"काय गं दहावीचा रिझल्ट लागला वाटतं !किती मार्क्स मिळाले?"
" ९३ टक्के" मुलगी तिच्या पाया पडत म्हणाली.शुभा तिथंच बसली होती .ते ऐकून तिला आश्चर्याचा धक्काच बसला.
"ताई तुमी तिला शिकवलं नसतं तर ती पास सुध्दा झाली नसती.लई उपकार झाले ताई तुमचे आमच्यावर" कामवालीच्या डोळ्यात अश्रू आले.
"अगं खरी मेहनत तर तिचीच आहे. झोपडपट्टीत राहून, लोकांची धुणीभांडी करुन, कोणतेही क्लासेस न लावता तिनं हे यश मिळवलंय. तिचं कौतुक करावं तितकं कमीच आहे" हातातला पेढा त्या मुलीच्या तोंडांत भरवत संगीता म्हणाली.
चारपाच दिवसांनी तिघं रात्री डायनिंग टेबलवर बसले असतांना रवी म्हणाला
"मी एक निर्णय घेतलाय. ॲडिशनल इन्कमसाठी मी एल.आय.सी.ची एजन्सी घ्यायचं ठरवलंय. पण यामुळे मी खुप बिझी होणार आहे. बाहेरची कामंही तुम्हालाच करावी लागतील. चालेल?"
"अहो मी पण एक निर्णय घेतलाय. याशाळेत मी परमनंट होण्याचे चान्सेस आता फार कमी आहेत. मला एका नवीन शाळेतून ऑफर आलीये. ते दहा हजार देणार आहेत. मी ती शाळा जाॅईन करायचं म्हणतेय." संगीता म्हणाली.
"अग पण ती बिगर अनुदानीत शाळा असणार. अशा शाळेत कधीच परमनंट करत नाहीत. म्हणजे आयुष्यभर तुला सरकारी पेस्केल कधीच लागू होणार नाहीत आणि पगारवाढही तशी कमीच राहील." रवी निराशेने म्हणाला.
"मी काय म्हणते बाबा करु द्या आईला तिथे नोकरी" शुभा मध्येच बोलू लागली "आपल्या कामवालीच्या मुलीने आईची खुप पब्लिसिटी केलीये. आईच्या अनुपस्थितीत अनेक जण ट्युशनसाठी चौकशी करुन गेलेत. मीही मग चारपाच काॅलनीत फिरले. चाळीस मुलं तयार आहेत आईकडे ट्युशन्स लावायला. मी त्यांना ५००रु महिना फी सांगीतलीये. ते तयार आहेत. अशा रितीने महिन्याला वीस हजार आईला आरामात घरबसल्या मिळत जातील आणि मला खात्री आहे विद्यार्थ्यांची संख्या जरुर वाढेल .मग आपण एखादी मोठी जागा भाड्याने घेऊ क्लाससाठी"
ते ऐकून संगीता हसली.
"अहो मॅडम ते सगळं ठीक आहे. पण घरची, बाहेरची कामं कोण करणार?"
"मी आहे ना !"शुभा आत्मविश्वासाने म्हणाली.
"ते तुम्ही माझ्यावर सोडून द्या. आजपासून घर आवरणं, स्वयंपाक करणं, किराणा, भाजी वगैरे बाहेरची कामं मीच करत जाणार आहे"
"अगं पण मग तू एमपीएससीचा अभ्यास कसा आणि कधी करशील?"रवीने शंका उपस्थित केली.
"बाबा एक झोपडपट्टीतली मुलगी दहा ठिकाणी धुणीभांडी करुन ९३%मिळवू शकते तर मी घरातली कामं करुन एमपीएससी क्लियर नाही करु शकत? मनात जिद्द असेल तक्ष आपण काहिही करु शकतो हे माझ्या लक्षात आलंय बाबा."
तिचा आवेश पाहून रवी आश्चर्यचकीतच झाला.
"चला आमची शुभा मॅच्युअर झाली म्हणायची. आता तुला नवीन मोबाईल घेऊन द्यायला हरकत नाही"
"नाही बाबा मीसुद्धा एक निर्णय घेतलाय, जोपर्यंत मी एमपीएससी क्लियर करणार नाही तोपर्यंत मोबाईल, लॅपटाॅपला हात लावणार नाही. आतापर्यंत मी आभासी जगात वावरत होते. गेल्या काही दिवसात मला वास्तव जग पहायला मिळालं आणि हे वास्तवातलं जग आभासी जगापेक्षा खुप सुंदर आणि क्रियाशील बनवणारं आहे हे माझ्या लक्षात आलं म्हणून मी हा निर्णय घेतलाय"
आपल्या मुलीचा समजुतदारपणा पाहून संगीताला गहिवरुन आलं. शुभाजवळ येऊन तिने तिला जवळ घेतलं. शुभानेही तिला मिठी मारली. का कुणास ठाऊक तिला आईबद्दल खुप प्रेम वाटू लागलं होतं.
© दीपक तांबोळी
9503011250
(ही कथा माझ्या " हा खेळ भावनांचा " या पुस्तकातील आहे. कोणताही बदल न करता शेअर करण्यास हरकत नाही. माझ्या पुस्तकांच्या अधिक माहितीसाठी कृपया वरील मोबाईल क्रमांकावर संपर्क साधावा)
