पुण्यातील मे महिन्याचे ते भयंकर आणि रखरखीत ऊन. कोथरूडच्या रस्त्यांवरून एक जुनी, गंजलेली 'ॲटलस' सायकल चालवत 'समीर' (वय १८) घामाने ओलाचिंब होऊन डबे पोहोचवत होता. सायकलच्या दोन्ही बाजूंना जड डब्यांच्या पिशव्या अडकवलेल्या होत्या. दुपारचे दीड वाजले होते. डांबरी रस्ता उन्हाने अक्षरशः तापला होता, पण समीरचे पाय सायकलचे पेडल अत्यंत वेगाने मारत होते.
लोकांच्या मते समीर फक्त एक 'डिलिव्हरी बॉय' (Delivery Boy) होता. त्याला कुणी नावाने हाक मारत नसे. 'ए डबेवाल्या', 'चल लवकर डबा दे' अशीच त्याची ओळख होती. समीर एका आलिशान सोसायटीत पोहोचला. तो 'देशमुख सरांच्या' (वय ५५) फ्लॅटवर डबा देण्यासाठी गेला. देशमुख सर हे एका मोठ्या इंजिनिअरिंग कॉलेजचे निवृत्त प्रोफेसर (Professor) होते आणि अत्यंत कडक स्वभावाचे होते.
समीरने बेल वाजवली. देशमुख सरांनी दरवाजा उघडताच ते भडकले. "काय रे? दोन वाजलेत. एवढा उशीर? डबा पूर्ण थंड झालाय. तुम्हाला पैसे फुकट देतो का आम्ही? एक काम धड करता येत नाही तुम्हाला," ते अत्यंत तुच्छतेने ओरडले.
समीर मान खाली घालून उभा होता. "सॉरी सर...सायकलची चेन सारखी पडत होती, म्हणून थोडा उशीर झाला. उद्यापासून नाही होणार," तो अत्यंत दबक्या आणि दमलेल्या आवाजात म्हणाला.
देशमुख सरांनी त्याच्या हातावर डब्याचे पैसे फेकले आणि दरवाजा तोंडावर लावून घेतला.
समीरने तो अपमान मुकाट्याने गिळला आणि तो पुढचा डबा द्यायला निघाला. पण लोकांच्या या टोमण्यांमागे समीरच्या आयुष्यातला जो जीवघेणा संघर्ष होता, तो कुणालाच माहीत नव्हता. समीर जनता वसाहतीच्या एका अंधाऱ्या झोपडीत राहायचा. दोन वर्षांपूर्वी त्याच्या वडिलांचे एका अपघातात निधन झाले होते. त्याची आई लोकांची धुणीभांडी करायची, पण गेल्या तीन महिन्यांपासून तिला मणक्याचा भयंकर आजार झाल्यामुळे ती अंथरुणाला खिळून होती.
समीर बारावी सायन्सला (12th Science) होता. तो अभ्यासात प्रचंड हुशार होता, पण घराचा गाडा हाकण्यासाठी आणि आईच्या औषधांसाठी त्याने डबे पोहोचवण्याचे काम सुरू केले होते. तो सकाळी सहा वाजता उठून स्वतःचा आणि आईचा स्वयंपाक करायचा. सकाळी आठ ते बारा कॉलेज, बारा ते दुपारी चार उन्हात सायकलवरून चाळीस डबे पोहोचवणे आणि रात्री जागरण करून अभ्यास करणे... हा त्याचा नित्यक्रम होता. त्याच्या त्या जुन्या बॅगेत डब्यांसोबत नेहमी गणिताची आणि विज्ञानाची फाटलेली पुस्तके असायची.
पंधरा दिवसांनंतरचा प्रसंग.
समीर पुन्हा देशमुख सरांच्या दारात उभा होता. डबा देताना अचानक त्याच्या बॅगेची चैन तुटली आणि आतून एक जाड, फाटक्या पानांची वही खाली फरशीवर पडली.
देशमुख सरांनी रागाने ती वही उचलली आणि ते समीरला सुनावणार... तेवढ्यात त्यांची नजर त्या वहीतील पानांवर गेली आणि त्यांचे शब्द ओठांतच गोठले.
ती वही गणिताच्या अत्यंत कठीण 'कॅल्क्युलस' (Calculus) आणि 'फिजिक्स'च्या (Physics) प्रमेयांनी भरलेली होती. प्रत्येक गणित अत्यंत अचूक आणि वेगळ्या, अत्यंत हुशार पद्धतीने सोडवले होते. एका निवृत्त प्रोफेसरची नजर ती हुशारी एका सेकंदात ओळखून गेली.
"ही... ही वही कुणाची आहे?" देशमुख सरांचा आवाज अचानक बदलला होता.
समीरने अत्यंत घाबरत वही हातात घेतली. "माझी आहे सर. मी बारावी सायन्सला आहे. डबे पोहोचवताना सिग्नलवर वेळ मिळतो, तेव्हा मी उजळणी करतो."
देशमुख सरांच्या पायाखालची जमीन अक्षरशः ओढून काढली गेली. ज्या मुलाला ते 'कामचुकार आणि अडाणी डिलिव्हरी बॉय' समजत होते, तो मुलगा भर उन्हात स्वतःच्या पोटासाठी नाही, तर स्वतःच्या शिक्षणासाठी आणि घरासाठी स्वतःचे रक्त आटवत होता. त्यांनी समीरला घरात बोलावले आणि त्याची विचारपूस केली. जेव्हा त्यांना समीरचे दहावीचे ९५% मार्क्स आणि त्याचा घरचा भयंकर संघर्ष समजला, तेव्हा त्या कडक प्रोफेसरच्या डोळ्यांतून अश्रूंच्या धारा वाहू लागल्या.
"मला माफ कर बाळा," देशमुख सर हुंदके देत म्हणाले. "मी तुझ्या फाटक्या कपड्यांवरून तुझी लायकी ठरवली. तू तर जगातला सर्वात श्रीमंत आणि स्वाभिमानी मुलगा आहेस. आजपासून तुझी कॉलेजची सगळी फी आणि तुझ्या आईच्या औषधांचा खर्च मी उचलणार. तू फक्त हे उन्हातले डबे बंद कर आणि अभ्यासावर लक्ष दे."
समीरने अत्यंत नम्रपणे हात जोडले. "सर, तुम्ही मला समजून घेतलंत, हाच माझा सर्वात मोठा आधार आहे. पण मी तुमची आर्थिक मदत घेऊ शकत नाही. जर मी आज संघर्षाची सवय सोडली, तर मी आयुष्यात कधीच खंबीरपणे उभा राहू शकणार नाही. हे डबे माझी गरिबी नाही, तर माझी ताकद आहेत. फक्त शक्य असेल तर मला रविवारी गणिताचे मार्गदर्शन करा, तेच माझ्यासाठी लाखमोलाचे असेल."
एका अठरा वर्षांच्या पोराची ती प्रगल्भता आणि तो भयंकर स्वाभिमान बघून देशमुख सर निःशब्द झाले.
समीर हसत हसत तिथून निघाला आणि पुन्हा स्वतःच्या सायकलवर स्वार झाला. आज उन्हाचा चटका भयंकर होता, पण समीरच्या डोळ्यांत एका नव्या भविष्याची लख्ख पहाट दिसत होती. भर उन्हात सायकलचे पेडल मारताना अंगातून वाहणारा तो घाम आता नुसते पाणी राहिले नव्हते, तर ती समीरच्या उज्ज्वल भविष्याची आणि यशाची सर्वात पवित्र 'शाई' बनली होती.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा