सीतापूर जेलमध्ये बंद असलेला एक कैदी रोज रामायण वाचायचा… 📖
एक दिवस जेलरला समजलं की त्याने गुन्हा का केला होता… 😔
1. सीतापूर जेलची बैरक नंबर 7
सीतापूर जिल्हा कारागृह. उंच भिंती, लोखंडी गज आणि सर्वत्र शांतता. बैरक नंबर 7 मध्ये 42 कैदी होते. त्यांच्यातच एक होता कैदी नंबर 2911 - राघव शुक्ला. वय 38 वर्षे, बारीक शरीर, वाढलेली दाढी आणि कायम खाली झुकलेल्या नजरा.
राघवची एक वेगळीच ओळख होती - रामायण.
तो रोज पहाटे 4 वाजता उठायचा, आंघोळ करून जेलमधल्या छोट्या मंदिराच्या कोपऱ्यात बसायचा आणि जुनी, फाटकी रामायण उघडून शांत आवाजात पाठ करायचा.
“मंगल भवन अमंगल हारी, द्रवहु सुदसरथ अजिर बिहारी.”
इतर कैदी त्याची खिल्ली उडवायचे.
“पंडित, रामायण वाचून शिक्षा कमी होणार नाही. तुला अजून 20 वर्षं इथेच कुजायचं आहे.”
राघव मात्र काहीच बोलायचा नाही. पाठ संपल्यावर रामायण कपाळाला लावून पुन्हा बैरकमध्ये जायचा.
जेलर होते अविनाश सिंह. 50 वर्षांचे, कडक स्वभावाचे अधिकारी. 25 वर्षांच्या नोकरीत त्यांनी अनेक प्रकारचे गुन्हेगार पाहिले होते. पण राघव वेगळाच होता. ना भांडण, ना शिवीगाळ, ना पळून जाण्याचा प्रयत्न. फक्त रामायण.
2. गुन्हा काय होता?
राघवच्या फाईलमध्ये लिहिलं होतं.
“कलम 302 - खून.
2019 मध्ये लखनऊच्या गोमतीनगरमध्ये बिल्डर विजय अग्रवाल याची पत्नी आणि 2 वर्षांच्या मुलीसमोर गोळी मारून हत्या. न्यायालयाने जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली.”
जेलर अविनाश यांना आश्चर्य वाटायचं.
जो माणूस रोज रामायण वाचतो, तो एखाद्या कुटुंबासमोर खून कसा करू शकतो?
त्यांनी जुन्या सिपाई शिवरामला विचारलं.
“हा कोर्टातही गप्प होता साहेब. वकीलही घेतला नाही. स्वतःच म्हणाला - हो, मी मारलं. बस.”
“का मारलं, हे नाही सांगितलं?”
“नाही साहेब. न्यायाधीशांनीही विचारलं होतं. पण तो म्हणाला - कारण विचारू नका. शिक्षा द्या.”
अविनाश अधिकच गोंधळले.
3. जेलमध्ये रामराज्य
राघवला जेलमध्ये 3 वर्षं झाली होती. हळूहळू त्याने बैरकचं वातावरण बदललं.
जे कैदी सतत शिव्या द्यायचे, ते आता शांत बोलू लागले. रामायण संपल्यावर राघव सगळ्यांना एखाद्या चौपाईचा अर्थ समजावून सांगायचा.
“कर्म प्रधान विश्व रचि राखा, जो जस करहि सो तस फल चाखा.”
“म्हणजे काय माहितीये?
तुम्ही जे कराल, तेच परत मिळेल. प्रेम द्याल तर प्रेम मिळेल. द्वेष द्याल तर द्वेष.”
छोटू नावाचा 19 वर्षांचा मुलगा चोरीच्या आरोपात जेलमध्ये होता. राघवने त्याला अक्षरओळख शिकवली. आता छोटू स्वतः रामायण वाचू लागला.
जेलमध्ये भांडण झालं की वार्डन म्हणायचे —
“पंडितला बोलवा.”
राघव फक्त दोन ओळी बोलायचा आणि मारामारी थांबायची.
जेलर अविनाश हे सगळं पाहायचे आणि विचार करायचे —
“हा माणूस बाहेर असता तर किती घरं वाचवली असती… पण यानेच एक घर उद्ध्वस्त केलं. का?”
4. मुलीचं पत्र
मार्च 2025. होळीचा दिवस. जेलमध्ये कैद्यांना घरून पत्रं आली होती.
राघवला कधीच पत्र आलं नव्हतं.
पण त्या दिवशी एक लिफाफा आला.
पाठवणारी — “अनन्या अग्रवाल, इयत्ता सहावी, सेंट मेरी स्कूल, लखनऊ.”
जेलर दचकले. अग्रवाल… म्हणजे त्याच विजय अग्रवालची मुलगी?
नियमाप्रमाणे जेलर आधी पत्र वाचतात.
अविनाश यांनी लिफाफा उघडला.
“अंकल,
तुम्ही मला ओळखत नाही. मी अनन्या आहे. विजय अग्रवालची मुलगी.
आई म्हणते तुम्ही माझ्या पप्पांना मारलं. पोलिस अंकलही तेच म्हणाले.
पण मला तुमचा तिरस्कार वाटत नाही.
कारण आई रात्री रडते. ती म्हणते - ‘तुझे पप्पा चांगले माणूस नव्हते.’
आजी म्हणते - ‘राघव अंकलने तुझा जीव वाचवला.’
मी खूप गोंधळलेय.
तुम्ही खरं सांगाल का? तुम्ही पप्पांना का मारलं?
तुम्ही रामायण वाचता ना? रामजी कुणालाही कारणाशिवाय मारत नव्हते.
कृपया उत्तर द्या.
- अनन्या”
पत्र वाचताना अविनाश यांचे हात थरथरले.
त्यांनी पत्र राघवला दिलं.
राघवने पत्र वाचलं… आणि पहिल्यांदाच त्याच्या डोळ्यात पाणी आलं.
त्याने पत्र कपाळाला लावलं आणि हळू आवाजात म्हणाला -
“साहेब… मी हिला उत्तर लिहू शकतो का?”
“हो… पण आधी मला खरं सांग. सत्य काय आहे?”
राघव काही क्षण शांत राहिला.
मग म्हणाला -
“साहेब, उद्या सुंदरकांड संपेल… त्यानंतर सगळं सांगतो. 7 वर्षं या दिवसाची वाट पाहतोय.”
5. सुंदरकांड आणि सत्य
दुसऱ्या दिवशी सकाळी जेलच्या मंदिरात सुंदरकांडाचं पठण झालं. जेलर अविनाशही तिथे बसले होते.
पाठ संपल्यावर राघव जेलरच्या खोलीत आला.
“साहेब… बसू का?”
“हो राघव. आता सांग.”
राघवने खोल श्वास घेतला.
“साहेब, मी लखनऊमध्ये विजय अग्रवालकडे ड्रायव्हर होतो. 8 वर्षं त्याच्याकडे काम केलं. तो मोठा बिल्डर होता. पण माणूस नव्हता.”
“म्हणजे?”
“त्याची बायको कविता मॅडम खूप चांगल्या होत्या. मुलगी अनन्या तेव्हा फक्त 2 वर्षांची होती. पण विजय दारू पिऊन दोघींनाही मारहाण करायचा. अनेकदा मी मध्ये पडलो.”
“मग?”
“5 मार्च 2019. होळीचा दिवस. विजय खूप नशेत होता. कविता मॅडमने घटस्फोट मागितला. तेव्हा विजय ओरडला.
‘घटस्फोट देतो… पण आधी तुला आणि तुझ्या मुलीला मारतो.’”
राघवचा आवाज थरथरला.
“त्याने पिस्तूल काढलं. मॅडम घाबरून खोलीत पळाल्या. अनन्या पाळण्यात झोपली होती. विजय पाळण्याकडे गेला आणि म्हणाला -
‘आधी हिला संपवतो.’”
“मी किचनमध्ये होतो. सगळं ऐकत होतो. माझ्याकडे काहीच नव्हतं. पण गेटजवळ त्याची लायसन्सची रिव्हॉल्वर पडली होती.”
“मी ती उचलली आणि ओरडलो —
‘साहेब, थांबा! मुलीला मारू नका.’”
“तो हसला —
‘तू ड्रायव्हर… मला थांबवणार?’”
“आणि त्याने पाळण्यावर गोळी झाडली…”
राघव काही क्षण गप्प बसला.
“मग?”
“मग मी गोळी झाडली साहेब… एकच गोळी. थेट त्याच्या छातीत.”
“अनन्या वाचली?”
“हो. गोळी पाळण्याच्या बाजूने गेली. मी लगेच अनन्याला उचललं. कविता मॅडम बेशुद्ध होत्या. मी स्वतः पोलिसांना फोन केला आणि म्हटलं .
‘मी मारलंय. या.’”
6. कोर्टात गप्प का राहिलास?
“राघव, कोर्टात हे सगळं का नाही सांगितलंस? ही तर स्वसंरक्षणाची केस होती.”
राघव हसला. फिकट हसू.
“साहेब… कविता मॅडम खूप घाबरल्या होत्या. विजयचं कुटुंब खूप प्रभावशाली होतं. त्यांनी धमकी दिली होती — जर गवाही दिलीस तर मुलीला मारू.”
“मी मॅडमना सांगितलं —
‘तुम्ही गप्प राहा. अनन्याला मोठं करा. बाकी मी सांभाळतो.’”
“पण तू 20 वर्षं जेलमध्ये गेलास…”
“साहेब… बाहेर राहूनही मी कुठे मोकळा होतो? रोज वाटायचं — काश, मी दोन सेकंद आधी पोहोचलो असतो तर गोळीच चालली नसती.”
7. जेलरचे धर्मसंकट
अविनाश हादरले.
फाईलमध्ये “खून” लिहिलं होतं. पण खरं तर ते “रक्षण” होतं.
त्यांनी SP ला फोन केला.
“सर, केस पुन्हा उघडता येईल का?”
“7 वर्षं झाली अविनाश… पण बघतो.”
दरम्यान राघवने अनन्याला उत्तर लिहिलं.
“बेटी अनन्या,
मी तुझ्या पप्पांना मारलं, हे खरं आहे. पण का मारलं, हेही खरं आहे.
त्या दिवशी होळी होती. रंगाऐवजी रक्त वाहिलं असतं जर मी थांबवलं नसतं.
तू पाळण्यात होतीस. तुझे पप्पा तुला मारणार होते.
मी रामजींना विचारलं — काय करू?
उत्तर आलं — ‘मुलीला वाचव.’
मग मी तेच केलं.
मला शिक्षाही मिळाली… पण तुला आयुष्य मिळालं.
मला कसलीच खंत नाही.
— तुझा राघव अंकल”
8. कविता जेलमध्ये आली
15 दिवसांनी जेलच्या गेटवर एक स्त्री आणि एक छोटी मुलगी उभी होती.
“कविता अग्रवाल… आणि अनन्या अग्रवाल.”
मुलाखतीच्या खोलीत राघव आला.
कविता रडू लागली.
“राघव भैया… मला माफ करा. माझ्या भीतीमुळे तुमचं आयुष्य उद्ध्वस्त झालं.”
राघव शांतपणे म्हणाला —
“तुम्ही आई आहात मॅडम. आईपेक्षा मोठा धर्म नसतो.”
अनन्या धावत आली आणि त्याच्या गळ्यात पडली.
“अंकल… थँक यू. तुम्ही मला वाचवलंत.”
राघवने तिच्या डोक्यावर हात ठेवला.
“बेटा, आनंदात रहा. तीच माझी शिक्षा कमी करेल.”
9. केस पुन्हा सुरू झाली
कविताच्या जबाबानंतर संपूर्ण प्रकरण गाजलं.
हायकोर्टाने केस पुन्हा सुरू केली.
जुने नोकर, शेजारी आणि बॅलिस्टिक रिपोर्टमधून सिद्ध झालं की पहिली गोळी विजयनेच झाडली होती.
6 महिने खटला चालला.
जानेवारी 2026 मध्ये न्यायाधीशांनी निकाल दिला.
“राघव शुक्लाने गुन्हा नाही, कर्तव्य केलं. एका अल्पवयीन मुलीचा जीव वाचवण्यासाठी केलेली कृती स्वसंरक्षणाच्या अंतर्गत येते. न्यायालय त्यांना सन्मानाने निर्दोष मुक्त करते.”
कोर्टात टाळ्यांचा कडकडाट झाला.
राघव मात्र शांत होता… डोळ्यांत अश्रू होते.
10. स्वातंत्र्य आणि रामायण
26 जानेवारी 2026.
सीतापूर जेलचं गेट उघडलं.
हातात तीच जुनी रामायण घेऊन राघव बाहेर आला.
समोर अनन्या, कविता, जेलर अविनाश आणि बैरक नंबर 7 मधले सगळे कैदी उभे होते.
छोटू धावत आला.
“पंडितजी, आता आम्हाला रामायण कोण शिकवणार?”
राघव हसला.
“तू शिकवशील. मी तुला शिकवलंय ना?”
जेलर अविनाश यांनी त्याला सॅल्यूट केला.
“राघव… मी तुला कैदी समजलो. पण तू तर लोकांना वाईटातून बाहेर काढणारा खरा जेलर निघालास.”
11. नवीन आयुष्य
आता राघव लखनऊमध्ये कविता आणि अनन्याच्या घराजवळ राहतो.
अनन्या त्याला “मोठे पापा” म्हणते.
त्याने “रामायण सेवा ट्रस्ट” सुरू केलं आहे. जेलमधल्या कैद्यांना रामायण वाटतो, कायद्याबद्दल माहिती देतो.
प्रत्येक मंगळवारी तो सीतापूर जेलमध्ये जातो. बैरक नंबर 7 मध्ये सुंदरकांडाचं पठण होतं.
आता ते छोटू करतो.
आजही राघव रोज रामायण वाचतो.
अनन्या त्याच्या बाजूला बसून ऐकते.
जेव्हा ती चौपाई येते —
“परहित सरिस धर्म नहिं भाई…”
तेव्हा अनन्या विचारते —
“मोठे पापा, याचा अर्थ काय?”
राघव तिच्या डोक्यावरून हात फिरवत म्हणतो —
“बेटा… एखाद्याचा जीव वाचवण्यासाठी शिक्षा मिळाली तरी ती शिक्षा नसते… ती पूजा असते.” ❤️🙏
कारण गुन्हा तो नसतो जो फक्त कायद्याच्या पुस्तकात लिहिलेला असतो…
खरा गुन्हा तो असतो जो माणुसकीच्या विरोधात असतो. ✨
“जर एखाद्याचा जीव वाचवण्यासाठी तुम्हाला शिक्षा भोगावी लागली…
तर तुम्ही ते पाप समजाल की धर्म?”
रामायण आणि सुंदर कांड आयुष्याचा सेतू बांधतो
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा