"आबा, तुम्हाला लाज वाटत नाही का हो? माझ्या कॉलेजच्या गॅदरिंगमध्ये ते फाटके कपडे घालून आलात? माझे मित्र हसत होते मला. म्हणे, तुझा बाप भिकारी आहे का रे? जर नवीन शर्ट घ्यायची ऐपत नव्हती, तर आला कशाला होतात माझ्या कार्यक्रमाला?"
कॉलेजमधून परतताच राहुल्याने दप्तर जमिनीवर फेकलं आणि अंगणात खाटेवर बसलेल्या आपल्या बापावर, सदाशिववर तो ओरडला. सदाशिवने आपली जुनी, मळलेली टोपी काढली, खाली मान घातली आणि काहीच न बोलता तो तिथून उठून गुरांच्या गोठ्यात निघून गेला.
सदाशिव तसा गावातला साधा भोळा माणूस. हातावरचं पोट. दिवसभर दुसऱ्याच्या शेतात राबायचं आणि रात्री घरी येऊन दोन घास खायचे. पण गावात त्याची ओळख 'कंजूस सदाशिव' अशी होती. त्याची चप्पल तुटली तरी तो तिला तार लावून शिवून वापरायचा, सदरा फाटला की त्याला स्वतःच ठिगळ लावायचा. गावातल्या चहाच्या टपरीवर मित्र आग्रह करून चहा पाजायचे, पण सदाशिव कधीच कुणाला एक रुपयाचा चहा पाजत नसे. त्यामुळे "सदाशिवने पैका गाडून ठेवलाय, पण जीवावर उदार होत नाही," अशी गावात चर्चा असायची. त्याचा मुलगा राहुल शहरात शिकायला होता. राहुलला आपल्या बापाच्या या 'भिकारचो*ट' राहणीमानाचा प्रचंड राग यायचा. त्याला वाटायचं, बाप मुद्दाम कंजूसपणा करतोय.
दिवस सरत होते. राहुलचं इंजिनिअरिंगचं शेवटचं वर्ष संपलं. त्याला परदेशात नोकरीची मोठी संधी चालून आली. पण त्यासाठी सुरुवातीला विमानाचा आणि व्हिसाचा खर्च म्हणून पाच लाख रुपये भरायचे होते. राहुलचा चेहरा पडला. त्याला माहित होतं की आपल्या 'कंजूस' बापाकडे फुटकी कवडी सुद्धा मिळणार नाही. त्याने न राहवून रात्री जेवताना विषय काढला, "आबा, मला परदेशात नोकरी लागलीये, पण ५ लाख रुपये पाहिजेत. मला माहितीय तुमच्याकडे नसणार, मी बघतो कर्ज मिळतंय का..." सदाशिव जेवता जेवता थांबला. त्याने फक्त एकदा राहुलकडे बघितलं आणि पुन्हा जेवायला लागला. त्याने 'हो' किंवा 'नाही' काहीच उत्तर दिलं नाही. राहुलला वाटलं, बापाने दुर्लक्ष केलं. रागाच्या भरात राहुल ताट अर्ध्यावर सोडून झोपायला निघून गेला.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी राहुलला जाग आली ती बाहेरच्या गोंधळाने. तो धावत बाहेर आला. अंगणात लोकांची गर्दी जमली होती. सदाशिव अंगणातल्या तुळशीवृंदावनाजवळ चक्कर येऊन पडला होता. लोकांनी त्याला उचलून दवाखान्यात नेलं. डॉक्टर म्हणाले, "उन्हात जास्त काम केल्यामुळे आणि नीट पोषण न मिळाल्यामुळे अशक्तपणा आलाय. काळजी नको, सलाईन लावली आहे." राहुल बेडच्या बाजूला बसून होता. त्याला बापाची ती कृश झालेली काया, हातापायाला पडलेल्या भेगा आणि अंगावरचा तोच जुना विटक्या रंगाचा सदरा बघून खूप वाईट वाटत होतं, पण रागही येत होता की हा माणूस स्वतःच्या जीवाची काळजी का घेत नाही?
तेवढ्यात सदाशिवची शुद्ध हरपली असताना, नर्सने सदाशिवच्या खिशातून एक जुनी प्लास्टिकची पिशवी काढली आणि राहुलच्या हातात दिली. "हे काकांच पाकीट आहे, सांभाळून ठेवा," असं म्हणून ती निघून गेली. राहुलने ती मळकट पिशवी उघडली. आतमध्ये एक बँकेचं पासबुक आणि एक चिट्ठी होती. राहुलने कुतूहलाने ते पासबुक उघडलं. आतल्या नोंदी बघून त्याचे डोळे विस्फारले.
गेल्या वीस वर्षांपासून त्या पासबुकमध्ये दर महिन्याला २००, ५००, कधी १००० रुपये जमा केले होते. कधी तारखा चुकल्या नव्हत्या. आणि शेवटच्या पानावरची शिल्लक रक्कम होती - बरोबर ५ लाख १२ हजार रुपये!
राहुलच्या हाताला कंप सुटला. त्याने त्या पासबुकमध्ये दुमडलेली ती चिट्ठी उघडली. सदाशिवने ती मोडक्या तोडक्या अक्षरात लिहिली होती.
"राहुल्या, लेकरा...त्या दिवशी गॅदरिंगमध्ये तुला कमीपणा वाटला, त्याबद्दल माफ कर. पण काय करणार? जर मी नवीन कपडे घेतले असते, हॉटेलमध्ये चहा-नाश्ता केला असता, तर आज तुझ्या परदेशाच्या स्वप्नासाठी हे पैसे साठले नसते. लोक मला कंजूस म्हणतात, भिकारी म्हणतात, ते मी सहन केलं. कारण मला माहित होतं, ज्या दिवशी माझा पोरगा विमानात बसेल, त्या दिवशी या बापाच्या फाटक्या सदऱ्याचं सोनं होईल. हे पैसे तुझ्यासाठीच आहेत, तू जा आणि मोठं नाव कमव."
राहुलच्या डोळ्यातून आसवांचा पूर वाहायला लागला. ज्या बापाला तो आयुष्यभर कंजूस आणि लाजास्पद समजत होता, त्या बापाने स्वतःच्या पोटाला पीळ देऊन, स्वतःच्या इच्छा मारून, एक एक रुपया त्याच्या स्वप्नांसाठी साठवला होता. सदाशिवने स्वतःच्या पायातली वहाण तुटलेली वापरली, जेणेकरून राहुलच्या पायाला काटे टोचू नयेत. राहुलने धावत जाऊन बेशुद्ध पडलेल्या बापाचे पाय धरले आणि तो लहान मुलासारखा धाय मोकलून रडू लागला. आज त्याला त्या फाटक्या सदऱ्यात जगातील सर्वात श्रीमंत माणूस दिसत होता.
आई-वडिलांच्या साध्या राहणीमानावरून किंवा त्यांच्या परिस्थितीवरून त्यांची कधीच परीक्षा घेऊ नका. अनेकदा आपल्याला 'ब्रँडेड' कपडे घालता यावेत म्हणून ते स्वतःचे कपडे वर्षानुवर्षे शिवून वापरत असतात. बापाचा खिसा रिकामा असेल तरी चालेल, पण त्याचं काळीज श्रीमंत असतं. त्यांचा त्याग समजून घ्या आणि त्यांचा आदर करा.
कॉलेजमधून परतताच राहुल्याने दप्तर जमिनीवर फेकलं आणि अंगणात खाटेवर बसलेल्या आपल्या बापावर, सदाशिववर तो ओरडला. सदाशिवने आपली जुनी, मळलेली टोपी काढली, खाली मान घातली आणि काहीच न बोलता तो तिथून उठून गुरांच्या गोठ्यात निघून गेला.
सदाशिव तसा गावातला साधा भोळा माणूस. हातावरचं पोट. दिवसभर दुसऱ्याच्या शेतात राबायचं आणि रात्री घरी येऊन दोन घास खायचे. पण गावात त्याची ओळख 'कंजूस सदाशिव' अशी होती. त्याची चप्पल तुटली तरी तो तिला तार लावून शिवून वापरायचा, सदरा फाटला की त्याला स्वतःच ठिगळ लावायचा. गावातल्या चहाच्या टपरीवर मित्र आग्रह करून चहा पाजायचे, पण सदाशिव कधीच कुणाला एक रुपयाचा चहा पाजत नसे. त्यामुळे "सदाशिवने पैका गाडून ठेवलाय, पण जीवावर उदार होत नाही," अशी गावात चर्चा असायची. त्याचा मुलगा राहुल शहरात शिकायला होता. राहुलला आपल्या बापाच्या या 'भिकारचो*ट' राहणीमानाचा प्रचंड राग यायचा. त्याला वाटायचं, बाप मुद्दाम कंजूसपणा करतोय.
दिवस सरत होते. राहुलचं इंजिनिअरिंगचं शेवटचं वर्ष संपलं. त्याला परदेशात नोकरीची मोठी संधी चालून आली. पण त्यासाठी सुरुवातीला विमानाचा आणि व्हिसाचा खर्च म्हणून पाच लाख रुपये भरायचे होते. राहुलचा चेहरा पडला. त्याला माहित होतं की आपल्या 'कंजूस' बापाकडे फुटकी कवडी सुद्धा मिळणार नाही. त्याने न राहवून रात्री जेवताना विषय काढला, "आबा, मला परदेशात नोकरी लागलीये, पण ५ लाख रुपये पाहिजेत. मला माहितीय तुमच्याकडे नसणार, मी बघतो कर्ज मिळतंय का..." सदाशिव जेवता जेवता थांबला. त्याने फक्त एकदा राहुलकडे बघितलं आणि पुन्हा जेवायला लागला. त्याने 'हो' किंवा 'नाही' काहीच उत्तर दिलं नाही. राहुलला वाटलं, बापाने दुर्लक्ष केलं. रागाच्या भरात राहुल ताट अर्ध्यावर सोडून झोपायला निघून गेला.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी राहुलला जाग आली ती बाहेरच्या गोंधळाने. तो धावत बाहेर आला. अंगणात लोकांची गर्दी जमली होती. सदाशिव अंगणातल्या तुळशीवृंदावनाजवळ चक्कर येऊन पडला होता. लोकांनी त्याला उचलून दवाखान्यात नेलं. डॉक्टर म्हणाले, "उन्हात जास्त काम केल्यामुळे आणि नीट पोषण न मिळाल्यामुळे अशक्तपणा आलाय. काळजी नको, सलाईन लावली आहे." राहुल बेडच्या बाजूला बसून होता. त्याला बापाची ती कृश झालेली काया, हातापायाला पडलेल्या भेगा आणि अंगावरचा तोच जुना विटक्या रंगाचा सदरा बघून खूप वाईट वाटत होतं, पण रागही येत होता की हा माणूस स्वतःच्या जीवाची काळजी का घेत नाही?
तेवढ्यात सदाशिवची शुद्ध हरपली असताना, नर्सने सदाशिवच्या खिशातून एक जुनी प्लास्टिकची पिशवी काढली आणि राहुलच्या हातात दिली. "हे काकांच पाकीट आहे, सांभाळून ठेवा," असं म्हणून ती निघून गेली. राहुलने ती मळकट पिशवी उघडली. आतमध्ये एक बँकेचं पासबुक आणि एक चिट्ठी होती. राहुलने कुतूहलाने ते पासबुक उघडलं. आतल्या नोंदी बघून त्याचे डोळे विस्फारले.
गेल्या वीस वर्षांपासून त्या पासबुकमध्ये दर महिन्याला २००, ५००, कधी १००० रुपये जमा केले होते. कधी तारखा चुकल्या नव्हत्या. आणि शेवटच्या पानावरची शिल्लक रक्कम होती - बरोबर ५ लाख १२ हजार रुपये!
राहुलच्या हाताला कंप सुटला. त्याने त्या पासबुकमध्ये दुमडलेली ती चिट्ठी उघडली. सदाशिवने ती मोडक्या तोडक्या अक्षरात लिहिली होती.
"राहुल्या, लेकरा...त्या दिवशी गॅदरिंगमध्ये तुला कमीपणा वाटला, त्याबद्दल माफ कर. पण काय करणार? जर मी नवीन कपडे घेतले असते, हॉटेलमध्ये चहा-नाश्ता केला असता, तर आज तुझ्या परदेशाच्या स्वप्नासाठी हे पैसे साठले नसते. लोक मला कंजूस म्हणतात, भिकारी म्हणतात, ते मी सहन केलं. कारण मला माहित होतं, ज्या दिवशी माझा पोरगा विमानात बसेल, त्या दिवशी या बापाच्या फाटक्या सदऱ्याचं सोनं होईल. हे पैसे तुझ्यासाठीच आहेत, तू जा आणि मोठं नाव कमव."
राहुलच्या डोळ्यातून आसवांचा पूर वाहायला लागला. ज्या बापाला तो आयुष्यभर कंजूस आणि लाजास्पद समजत होता, त्या बापाने स्वतःच्या पोटाला पीळ देऊन, स्वतःच्या इच्छा मारून, एक एक रुपया त्याच्या स्वप्नांसाठी साठवला होता. सदाशिवने स्वतःच्या पायातली वहाण तुटलेली वापरली, जेणेकरून राहुलच्या पायाला काटे टोचू नयेत. राहुलने धावत जाऊन बेशुद्ध पडलेल्या बापाचे पाय धरले आणि तो लहान मुलासारखा धाय मोकलून रडू लागला. आज त्याला त्या फाटक्या सदऱ्यात जगातील सर्वात श्रीमंत माणूस दिसत होता.
आई-वडिलांच्या साध्या राहणीमानावरून किंवा त्यांच्या परिस्थितीवरून त्यांची कधीच परीक्षा घेऊ नका. अनेकदा आपल्याला 'ब्रँडेड' कपडे घालता यावेत म्हणून ते स्वतःचे कपडे वर्षानुवर्षे शिवून वापरत असतात. बापाचा खिसा रिकामा असेल तरी चालेल, पण त्याचं काळीज श्रीमंत असतं. त्यांचा त्याग समजून घ्या आणि त्यांचा आदर करा.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा