पुण्यातील जंगली महाराज रोडवरील एका मोठ्या सरकारी बँकेत नेहमीप्रमाणे ग्राहकांची प्रचंड गर्दी होती. एप्रिल महिन्याचं भयंकर ऊन तापत होतं, त्यामुळे बँकेतल्या एसीच्या (AC) गारव्यात उभं राहणं लोकांना थोडं सुखाचं वाटत होतं. पासबुक प्रिंटिंग, पैसे काढणे आणि चेक जमा करण्याच्या रांगा लागल्या होत्या.
या सगळ्या गोंधळात, बँकेच्या एका कोपऱ्यात असलेल्या रिकाम्या लोखंडी बाकावर एक सत्तरीचे आजोबा, 'माधवराव', शांतपणे बसलेले होते. त्यांच्या अंगावर एक साधा सुती शर्ट आणि डोक्यावर जुनी गांधी टोपी होती.
त्यांचे दोन्ही हात काठीवर टेकलेले होते आणि त्यांची नजर बँकेच्या भिंतीवर लागलेल्या इलेक्ट्रॉनिक 'टोकन मशीन'च्या (Token Display) लाल आकड्यांवर स्थिर होती.
गेल्या महिनाभरापासून बँकेतल्या कर्मचाऱ्यांच्या हे लक्षात आलं होतं. हे आजोबा रोज सकाळी बरोबर अकरा वाजता बँकेत यायचे, त्या बाकावर बसायचे आणि दुपारी एक वाजता उठून निघून जायचे. ते कधीही काउंटरवर येत नसत, कुणाकडे पासबुक मागत नसत किंवा कोणताही व्यवहार करत नसत.
"बघा ना समीर साहेब, हे म्हातारे आजोबा रोज येतात आणि जागा अडवून बसतात. यांना काही काम नसतं. उन्हाळ्याचे दिवस आहेत, फक्त एसीची (AC) फुकट हवा खायला आणि वेळ घालवायला येतात. बाकीच्या ग्राहकांना बसायला जागा मिळत नाही," बँकेच्या शिपायाने, रामूने, नवीन आलेल्या क्लार्क 'समीर'जवळ आपली चिडचिड व्यक्त केली.
समीरलाही ते थोडं विचित्र वाटलं. आज बँकेत खूप गर्दी होती आणि अनेक वृद्ध महिला उभ्या होत्या, पण माधवराव मात्र स्वतःची जागा सोडत नव्हते. समीरला त्यांचा थोडा राग आला. 'लोकांना खरोखरच काही काम नसतं, उगीच गर्दी वाढवतात,' असा विचार करत तो स्वतःच्या जागेवरून उठला आणि माधवरावांच्या जवळ गेला.
"आजोबा... नमस्कार," समीरने थोड्या कोरड्या आवाजात सुरुवात केली.
माधवरावांनी दचकून समीरकडे पाहिलं. "नमस्कार साहेब."
"आजोबा, तुम्हाला काही काम आहे का? पैसे भरायचे आहेत की पेन्शन काढायची आहे? मी तुमचं काम लवकर करून देतो. पण जर काहीच काम नसेल, तर कृपया तुम्ही घरी जाऊ शकता का? बँकेत खूप गर्दी आहे आणि इतर ग्राहकांना बसायला जागा हवी आहे. तुम्ही रोज इथे येऊन वेळ का घालवता?" समीरने थेट मुद्याला हात घातला.
माधवरावांचा चेहरा थोडा खाली पडला. त्यांचे सुरकुतलेले हात त्या काठीवर अधिक घट्ट झाले.
"साहेब... माझा या बँकेत कोणताच खातं नाहीये. आणि मला पैसेही काढायचे नाहीयेत," माधवराव अत्यंत हळू आणि कापाऱ्या आवाजात म्हणाले.
समीरचा गोंधळ वाढला. "मग तुम्ही रोज इथे दोन तास का येऊन बसता? एसीची हवा खायला?"
माधवरावांनी अत्यंत वेदनेने एक जड श्वास घेतला. त्यांचे डोळे अचानक पाण्याने डबडबले. त्यांनी आपला थरथरणारा हात वर उचलला आणि बँकेच्या भिंतीवर असलेल्या त्या इलेक्ट्रॉनिक टोकन मशीनच्या स्पीकरकडे (Speaker) बोट दाखवलं.
मशीनमधून एक स्पष्ट आणि यंत्रवत आवाज आला. "टोकन क्रमांक... बावन्न... कृपया काउंटर नंबर चार वर जा."
"ऐकलात तो आवाज?" माधवराव अत्यंत जड आवाजात म्हणाले. "तो आवाज माझ्या मुलाचा आहे साहेब... माझ्या राहुलचा."
समीरच्या मेंदूत अचानक काहीतरी चमकलं. तो सुन्न होऊन माधवरावांकडे बघत राहिला.
माधवराव हुंदका आवरत पुढे बोलू लागले, "माझा राहुल खूप मोठा सॉफ्टवेअर इंजिनिअर (Software Engineer) होता साहेब. त्यानेच तुमच्या बँकेसाठी हे टोकनचं नवं मशीन आणि त्यातलं सॉफ्टवेअर बनवलं होतं. कंपनीने त्याचाच आवाज या मशीनमध्ये रेकॉर्ड (Record) केला होता. तो मला नेहमी सांगायचा, 'बाबा, मी तुमच्यासाठी खूप मोठं घर घेणार आहे.' पण..."
माधवरावांच्या डोळ्यांतून आता घळाघळा अश्रू वाहू लागले. "आठ महिन्यांपूर्वी... एक्स्प्रेस वे वर एका भयंकर अपघातात माझा राहुल गेला साहेब. सगळं संपलं. त्याचा मोबाईल त्या आगीत जळून खाक झाला. माझ्याकडे त्याचा कोणताही व्हिडिओ नाही की त्याच्या आवाजाचं कोणतंही रेकॉर्डिंग नाही. घरात त्याच्या आईला सतत त्याची आठवण येते, ती भिंतीला डोकं आपटून रडते... पण तिला शांत करण्यासाठी माझ्याकडे माझ्या पोराचा आवाजच नाहीये साहेब."
समीरच्या पायाखालची जमीन पूर्णपणे दुभंगली होती. त्याचा श्वास घशातच अडकला.
माधवराव डोळे पुसत अत्यंत निरागसपणे म्हणाले, "माझ्या पोराची कोणतीच निशाणी माझ्याकडे उरली नाही. फक्त हा आवाज. या मशीनमधला आवाज. म्हणून मी रोज गावातून दोन बस बदलून इथे येतो साहेब. मी डोळे मिटून या बाकावर बसतो, आणि जेव्हा हे मशीन बोलतं. तेव्हा मला वाटतं की माझा राहुल मला हाक मारतोय. तो अजून जिवंत आहे साहेब, तो माझ्याशी बोलतोय! मी वेळ घालवायला येत नाही साहेब... मी माझा मरण पावलेला पोरगा या मशीनमध्ये शोधायला येतो."
ते शब्द ऐकताच समीरला स्वतःच्याच अस्तित्वाची आणि मगाशी आलेल्या त्या रागाची भयंकर लाज वाटू लागली. तिथे उभ्या असलेल्या रामू शिपायाच्या डोळ्यांतूनही अश्रू वाहू लागले.
ज्या माणसाला हे जग 'वेळ घालवणारा' आणि 'फुकट एसी खाणारा' समजत होतं, तो बाप प्रत्यक्षात स्वतःच्या मेलेल्या लेकाचा गमावलेला आवाज एका निर्जीव मशीनमध्ये शोधण्यासाठी रोज मैलोन्मैल अनवाणी प्रवास करून येत होता! आपण लोकांच्या बाह्य वागण्यावरून त्यांना किती सहजपणे 'स्वार्थी' किंवा 'वेडे' ठरवतो, पण ते आतून कोणतं काळजाची राखरांगोळी करणारं युद्ध लढत असतात, हे आपल्याला कधीच माहीत नसतं.
समीरने कोणताही विचार न करता भर बँकेत माधवरावांचे दोन्ही हात स्वतःच्या हातात घट्ट पकडले आणि तो मूकपणे रडू लागला. त्याने त्यांना उठवले नाही.
त्या दिवसानंतर माधवरावांना बँकेत कोणीही कधीच हटकले नाही. पण समीरच्या आयुष्यात एक भयंकर मोठा बदल झाला होता. आता बँकेत जेव्हा जेव्हा ते टोकन मशीन पुकारायचं - "टोकन क्रमांक... त्रेपन्न..." तेव्हा समीरला तो एका निर्जीव मशीनचा आवाज वाटत नव्हता... तर एका बापाच्या आयुष्यातला तो जगातला सर्वात सुंदर, जिवंत आणि काळीज पिळवटून टाकणारा हुंदका वाटत होता. बँकेचा तो गोंधळलेला हॉल आता एका बापाच्या मूक प्रेमाचं पवित्र मंदिर बनला होता.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा