"तुम्ही मला नापास का केले? तुमच्यामुळे माझे वर्ष वाया गेले, मी तुम्हाला सोडणार नाही." असे म्हणून अल्पवयीन मुलाने वर्गशिक्षकाला चाकूने भोसकले. छत्रपती संभाजीनगर मध्ये काल घडलेली ही घटना. रिया-केतन चे प्रकरण अजून ताजे असतानाच ही घटना मनाला प्रचंड वेदना देऊन गेली. GenZ बद्दल अजून बोलून होत नाही तोपर्यंत Gen Alpha च्या मानसिकतेमध्ये होणारे बदल अतिशय धक्कादायक आहेत. एकीकडे, ही पिढी स्वतःच्या हक्काबद्दल प्रचंड जागरूक आहे याचा अभिमान वाटतो, काही बदल करू शकतील तर ती हीच पिढी करू शकेल असे एका ठिकाणी वाटते पण होणाऱ्या घटना या पिढी बद्दल चे मत बदलणाऱ्या आहेत.
अगदी चौथीची कॉन्व्हेंट मध्ये शिकणारी मुले चु ..., फ... सारखे शब्द (जे मी लिहूही शकत नाही) प्रत्येक वाक्यात वापरतात हे बघून पुढे काय होणार आहे याची कल्पना करवत नाही.
नेटफ्लिक्स, प्राईम सारखे ओटीटी आपण पालक म्हणून किती प्रमाणात वापरायचे याचा आपण नक्कीच विचार करायला हवा. आई वडील दोघेही बिझी असताना, आपली मुले काय करतात, आपल्या नकळत त्यांच्यावर काय संस्कार होतात हे बघणे अत्यंत गरजेचे बनले आहे.
आणि हे सगळं लिहिताना हात थरथरतोय, कारण ही एका घटनेची बातमी नाही - ही आपल्या समाजाच्या मानसिक अधःपतनाची नांदी आहे. एक विद्यार्थी, जो स्वतःच्या शिक्षकाला "मी तुला सोडणार नाही" असं म्हणतो आणि प्रत्यक्षात चाकू घेऊन त्याच्यावर वार करतो - हे वाचूनही ज्यांच्या अंगावर काटा उभा राहत नाही, ते या समाजाचे भाग आहेत की नाहीत, याचीच शंका येते.
गुरु-शिष्याचं नातं हे या देशाच्या संस्कृतीचा कणा आहे, असं आपण लहानपणापासून शिकत आलो. "गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णु" म्हणत आपण शिक्षकाला देवासमान मानत आलो. आणि आज त्याच शिक्षकावर, वर्गातच, भरदुपारी, त्याच्याच विद्यार्थ्याने चाकू चालवावा - यापेक्षा मोठी सामाजिक शोकांतिका काय असू शकते? आणि सर्वात भयानक भाग हा, की हा हल्ला उत्स्फूर्त नव्हता. पूर्वनियोजित होता. चाकू ऑनलाईन मागवलेला होता. म्हणजे राग येणे, तो व्यक्त करणे, इथपर्यंत गोष्ट थांबलेली नाही - तर सूड घेण्याची, कट रचण्याची, आणि त्यासाठी शस्त्र मिळवण्याची इतकी सहजता आपल्या मुलांना आज उपलब्ध आहे. आणि आपण, पालक म्हणून, समाज म्हणून, यंत्रणा म्हणून - याकडे किती काळ डोळेझाक करत राहणार आहोत?
रिया-केतनचं प्रकरण अजून विसरलं गेलेलं नाही, त्याची जखम अजून ओली आहे, आणि तितक्यातच ही घटना समोर आली. हा योगायोग नाही. हा एक पॅटर्न आहे. आणि पॅटर्न दिसत असतानाही जर आपण गप्प बसलो, तर पुढची बातमी आपल्याच घरातून येईल, हे लक्षात ठेवा.
आपण मोठ्या तोंडाने बोलतो, "ही पिढी हुशार आहे, टेक्नॉलॉजी-स्मार्ट आहे, स्वतःच्या हक्कांबद्दल जागरूक आहे." खरं आहे हे. पण हक्क म्हणजे काय, आणि जबाबदारी म्हणजे काय, याचा फरक या पिढीला कोण शिकवणार? शाळेत नापास झालो, याचा अर्थ आपण कमी अभ्यास केला, वर्गशिक्षकाने आपल्यावर अन्याय केला - इतका साधा हिशोब जर मुलांच्या डोक्यात बसत असेल, तर चूक फक्त मुलांची नाही. ही चूक आपण, मोठ्यांनी, या मुलांसमोर सतत "मी बरोबर, बाकी सब चुकीचे" हा माईंडसेट कसा तयार केला, याचीही आहे.
आणि इथेच ओटीटी, सोशल मीडिया, आणि रील्सच्या जगाचा प्रश्न येतो. चौथीत शिकणारी मुलं जेव्हा प्रत्येक वाक्यात शिव्या घालतात, तेव्हा त्या शिव्या त्यांना कोणी शिकवल्या? शाळेत? घरी? नाही. त्या शिव्या त्यांनी युट्युब, इन्स्टाग्राम रील्स, आणि कधीकधी घरातल्याच मोठ्यांच्या तोंडून ऐकलेल्या आहेत. आणि आपण, पालक, "अरे लहान आहे, कळेल हळूहळू" म्हणत त्याकडे कानाडोळा करत राहतो. मोबाईल हातात दिला की मूल शांत बसतं, जेवतं, त्रास देत नाही - हा "पालकत्वाचा शॉर्टकट" आपण सगळ्यांनीच कधी ना कधी वापरला आहे. पण या शॉर्टकटची किंमत आज आपण मोजतो आहोत, आणि उद्या अधिक मोठ्या प्रमाणात मोजावी लागणार आहे.
नेटफ्लिक्स, प्राईम, हॉटस्टार यांसारख्या ओटीटी प्लॅटफॉर्मवर काय दाखवलं जातं, त्यावर कोणतं नियंत्रण आहे? कंटेंट रेटिंग असतं, पण ते बघतो कोण? आठ-नऊ वर्षांचं मूल पालकांच्याच अकाउंटवरून, पालकांच्याच खोलीत बसून, हिंसा, गुन्हे, आणि अत्यंत प्रगल्भ (मॅच्युअर) विषय बघत असतं, आणि आपल्याला त्याची कल्पनाही नसते. आणि मग जेव्हा तेच मूल शाळेत जाऊन शिक्षकावर हात उचलतं, तेव्हा आपण म्हणतो, "अरे याला काय झालं, हा तर शांत मुलगा होता." शांत मुलगा शांत नसतोच, तो फक्त आपल्यासमोर शांत असतो. त्याच्या मनात काय चाललंय, तो कुठल्या स्क्रीनसमोर किती वेळ घालवतोय, त्याचे मित्र कोण आहेत, तो कोणत्या ग्रुपमध्ये आहे - हे बघणं ही पालकांची जबाबदारी आहे, आणि ती जबाबदारी आपण नोकरी, करिअर, आणि स्वतःच्या बिझी शेड्युलच्या नावाखाली सोडून दिली आहे.
शिक्षण व्यवस्थेलाही यातून सुटका नाही. मुलांना मार्क्स, टक्केवारी, रँक यापलीकडे आयुष्य आहे, अपयश म्हणजे शेवट नाही, राग व्यक्त करण्याचे योग्य मार्ग असतात - हे कोण शिकवतं? कुठल्या शाळेत "इमोशनल इंटेलिजन्स" हा विषय गंभीरपणे शिकवला जातो? आपली संपूर्ण व्यवस्था मुलांना उत्तरं पाठ करायला शिकवते, पण अपयश कसं पचवायचं, हे कधीच शिकवत नाही. आणि जेव्हा हीच मुलं पहिल्यांदा अपयशाला सामोरी जातात, तेव्हा त्यांच्याकडे ना संयम असतो, ना मार्गदर्शन, ना कोणाशी बोलण्याची मोकळीक - फक्त राग असतो, आणि तो राग व्यक्त करायला आजची पिढी थेट हिंसेकडे वळते आहे.
आता प्रश्न हा आहे - आपण, समाज म्हणून, नक्की काय करणार आहोत? पुढची बातमी येईपर्यंत गप्प बसणार, की आजपासूनच घरात बदल करणार? आपल्या मुलाचा स्क्रीन टाईम किती आहे, तो काय बघतो, कोणाशी चॅट करतो, त्याच्या मोबाईलमध्ये काय आहे - हे बघणं "प्रायव्हसीत ढवळाढवळ" नाही, ही आजच्या काळातली गरज आहे. शाळांनीही मानसिक आरोग्य समुपदेशक (काउन्सलर) प्रत्येक शाळेत नेमणे बंधनकारक करावं, ही वेळ आता आलेली आहे. आणि शासनानेही अल्पवयीन मुलांपर्यंत हिंसक कंटेंट, शस्त्रं ऑनलाईन खरेदी करण्याची सुविधा, आणि अनियंत्रित सोशल मीडिया अॅक्सेस यावर गंभीरपणे विचार करायलाच हवा.
शिक्षक असुरक्षित असतील, तर शिक्षण व्यवस्था कोसळेल. आणि पालक बेफिकीर राहिले, तर पुढची पिढी कोसळेल. ही वेळ आहे स्वतःला आणि आपल्या मुलांना आरशात बघण्याची. उशीर झाला, तर हातात फक्त पश्चात्ताप उरेल - आणि पश्चात्तापाने कोणतीही गेलेली जीवितं, कोणतंही गेलेलं बालपण परत येत नाही.
मंदार जोग
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा