लोहगडच्या दरीत कोसळलेले फक्त एक शरीर नव्हते, विश्वास, प्रेम आणि माणुसकीचाही अंत झाला होता !
एका तरुणाच्या मृत्यूने समाजाला आरशात स्वतःचा चेहरा पाहण्यास भाग पाडले. काही घटना या केवळ बातम्या नसतात; त्या समाजाच्या विवेकावर उमटलेल्या जखमा असतात. त्या काळाच्या ओघात विसरल्या जात नाहीत, तर पिढ्यानपिढ्या प्रश्न विचारत राहतात. लोहगडवरील केतन अग्रवाल प्रकरण हे अशाच घटनांपैकी एक आहे. कारण येथे केवळ एका तरुणाचा मृत्यू झाला नाही, तर नात्यांवरील विश्वास, सामाजिक प्रतिष्ठेची व्याख्या आणि संवादाच्या अभावाची किंमत याबद्दल संपूर्ण समाजाला अंतर्मुख करणारे प्रश्न उभे राहिले. सह्याद्रीच्या कुशीत उभा असलेला लोहगड किल्ला शेकडो वर्षांच्या इतिहासाचा साक्षीदार आहे. अनेक युद्धे, अनेक विजय आणि अनेक पराभव त्याने पाहिले. मात्र १८ जून २०२६ रोजी या गडाने जे पाहिले, ते कोणत्याही युद्धापेक्षा अधिक वेदनादायी होते. कारण त्या दिवशी दरीत कोसळलेले शरीर केवळ एका तरुणाचे नव्हते, तर त्यासोबत एका कुटुंबाची स्वप्ने, अनेक अपेक्षा आणि नात्यांवरील विश्वासालाच एक खोल जखम झाली होती.
वयाच्या अवघ्या २६ व्या वर्षी आयुष्याच्या नव्या उंबरठ्यावर उभा असलेला केतन अग्रवाल भविष्याची सुंदर स्वप्ने रंगवत होता. काही महिन्यांनंतर लग्न, कुटुंबाचा वाढता व्यवसाय, नव्या जबाबदाऱ्या आणि नव्या आयुष्याची सुरुवात त्याची वाट पाहत होती. घरात आनंदाचे वातावरण होते. लग्नाच्या तयारीला वेग आला होता. जयपूरमधील आलिशान राजवाडा बुक झाला होता. चार्टर्ड विमानांची तयारी सुरू होती. नातेवाईकांमध्ये उत्साह होता. एका आईने मुलाच्या संसाराची स्वप्ने पाहिली होती आणि एका वडिलांनी मुलाच्या भविष्यासाठी नवी क्षितिजे उभारण्याचा संकल्प केला होता. पण आयुष्याने त्यांच्यासाठी वेगळेच काही लिहून ठेवले होते.
१८ जून रोजी केतन आपल्या होणाऱ्या पत्नीच्या वाढदिवसानिमित्त लोहगडावर गेला. प्रेमाच्या नात्यातील आणखी एक सुंदर आठवण तयार होईल, अशी त्याची अपेक्षा असावी. पण त्या प्रवासाने त्याला मृत्यूच्या दाराशी नेऊन उभे केले. सुरुवातीला ही घटना अपघात म्हणून समोर आली. पाय घसरला, तोल गेला आणि तरुण दरीत कोसळला, असे सांगितले गेले. अनेकांनी ती दुर्दैवी घटना मानून स्वीकारण्याचाही प्रयत्न केला. पण काही प्रश्न कायम अनुत्तरित राहिले. काही विसंगती खटकत राहिल्या. आणि त्या प्रश्नांमधूनच संशयाचा पहिला किरण दिसू लागला. तपास जसजसा पुढे सरकत गेला, तसतसे या प्रकरणाला वेगळेच वळण मिळाले. तांत्रिक पुरावे, मोबाईल लोकेशन, कॉल रेकॉर्ड, सीसीटीव्ही फुटेज आणि चौकशीतील विसंगती यांमधून पोलिसांसमोर वेगळे चित्र उभे राहू लागले. अपघाताचा मुखवटा हळूहळू गळू लागला आणि समोर आलेल्या आरोपांनी संपूर्ण महाराष्ट्राला अस्वस्थ केले. मात्र या प्रकरणाचे सर्वात वेदनादायक वास्तव केवळ गुन्ह्याच्या चौकटीत शोधून सापडत नाही. ते आपल्या समाजाच्या मानसिकतेत दडलेले आहे.
आज समाजासमोर उभा राहिलेला सर्वात मोठा प्रश्न असा आहे की, जर एखादे नाते मान्य नसेल, तर ते प्रामाणिकपणे संपवण्याचे धैर्य आपण का दाखवत नाही? भारतीय समाजातील अनेक शोकांतिकांचा खरा सूत्रधार एखादी व्यक्ती नसते; तर "लोक काय म्हणतील?" हा अदृश्य राक्षस असतो. अनेक नाती, अनेक स्वप्ने आणि अनेक आयुष्ये या चार शब्दांच्या ओझ्याखाली चिरडली गेली आहेत. साखरपुडा झालेला असतो. नातेवाईकांना सांगून झालेले असते. लाखो रुपयांची तयारी झालेली असते. आणि त्यानंतर सत्य समोर आले तरी अनेक कुटुंबे ते स्वीकारण्यास तयार नसतात. कारण अनेकदा माणसांपेक्षा प्रतिष्ठेला अधिक महत्त्व दिले जाते. भारतीय समाजात अनेकदा सत्य लपवले जाते; पण प्रतिष्ठा लपवली जात नाही. आणि तेव्हाच शोकांतिका जन्माला येते. भारतीय समाजात अनेकदा लग्न मोडल्याची लाज वाटते; पण चुकीचे लग्न टिकवल्याची भीती वाटत नाही. हीच विसंगती अनेक शोकांतिकांची जननी ठरते. अनेकदा मुला-मुलींना आयुष्यभर जगायचे असते, पण निर्णय समाजासाठी घेतले जातात. परिणाम असा होतो की लग्नाचा सोहळा भव्य असतो, पण नात्यांचा पाया कमकुवत असतो. आज अनेक कुटुंबांमध्ये मुला-मुलींच्या इच्छेपेक्षा समाजाचे मत महत्त्वाचे ठरते. प्रेम नसताना लग्न केले जाते. नको असताना संसार उभे केले जातात. आणि त्या नात्यांमध्ये हळूहळू विश्वास, आनंद आणि मानसिक शांतता गुदमरू लागते.
याच कारणामुळे देशाला काही महिन्यांपूर्वी चर्चेत आलेल्या इंदोरमधील राजा रघुवंशी प्रकरणाचीही आठवण झाली. त्या प्रकरणातही विवाह, नातेसंबंध, विश्वास आणि कथित कट यांच्या आरोपांनी संपूर्ण देश हादरला होता. दोन्ही प्रकरणांचे तपशील, परिस्थिती आणि न्यायालयीन प्रक्रिया वेगवेगळ्या असल्या तरी एक समान प्रश्न मात्र ठळकपणे समोर येतो. जेव्हा संवाद हरवतो, सत्य दडपले जाते आणि नात्यांचा पाया खोटेपणावर उभा राहतो, तेव्हा त्याची किंमत अनेकदा निरपराध व्यक्तींना मोजावी लागते. याहूनही गंभीर बाब म्हणजे आपल्या समाजात अजूनही एक चुकीची मानसिकता जिवंत आहे. "लग्न झाले की मुलगा सुधारेल", "लग्न झाले की मुलगी मार्गावर येईल." व्यसनाधीनता असो, चुकीच्या सवयी असोत, भावनिक अस्थिरता असो किंवा जबाबदारीची कमतरता असो, त्यावर उपाय म्हणून लग्नाचा वापर केला जातो. पण लग्न हा उपचार नाही. लग्न हे सुधारगृह नाही. लग्न म्हणजे दोन आयुष्यांची जबाबदारी आहे. स्वतःच्या मुला-मुलींच्या समस्या लपवून दुसऱ्यांच्या आयुष्यावर लादणे हा अन्यायच ठरतो.
याहूनही महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे लग्नापूर्वी मानसिक सुसंगती, जीवनमूल्ये, स्वभाव, ध्येय आणि जीवनाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन यांची चर्चा आपल्या समाजात फार कमी होते. लग्नाच्या सोहळ्यावर लाखो रुपये खर्च केले जातात, पण एकमेकांना समजून घेण्यासाठी काही तासही दिले जात नाहीत. परिणामी अनेक नाती सुरुवातीलाच तुटलेली असतात, फक्त त्यांची जाणीव उशिरा होते. संत कबीर म्हणतात,
"प्रेम गली अति सांकरी, तामें दो न समाय."
प्रेमाच्या गल्लीत खोटेपणा, फसवणूक आणि दुहेरी आयुष्याला जागा नसते. जिथे सत्य हरवते, तिथे प्रेमही टिकत नाही.
प्रेमाला मालकी हक्क समजले की नाती तुटतात. प्रेमाला समर्पण समजले की नाती फुलतात. या संपूर्ण प्रकरणाने आणखी एक गोष्ट अधोरेखित केली आहे. ती म्हणजे संवादाचा अभाव. जर वेळेवर सत्य बोलले गेले असते, जर नकार स्पष्टपणे दिला गेला असता, जर पालकांनी मुलांचे मन समजून घेतले असते, जर प्रतिष्ठेपेक्षा माणसाला महत्त्व दिले गेले असते, तर कदाचित आज एक तरुण जिवंत असता. प्रेमात अपयश आले तर आयुष्य संपत नाही. लग्न मोडले तर जग संपत नाही. पण सत्य लपवून उभे केलेले नाते अनेकदा अनेक आयुष्ये उद्ध्वस्त करून जाते. या प्रकरणात अंतिम सत्य न्यायालय ठरवेल. मात्र एक गोष्ट निर्विवाद आहे. कोणत्याही नात्यात संवादाचा मृत्यू झाला की विश्वास मरतो. विश्वास मेला की नाते मरते आणि नाते मेले की अनेकदा आयुष्ये उद्ध्वस्त होतात.
आज त्या कुटुंबासमोर उरले आहेत ते केवळ आठवणी, अनुत्तरित प्रश्न आणि न्यायाची प्रतीक्षा.
संत तुकाराम म्हणतात,
"सत्य असत्याशी मन केले ग्वाही,
मानियले नाही बहुमता."
शेकडो वर्षांपूर्वी दिलेला हा संदेश आजही तितकाच जिवंत आहे. सत्यापेक्षा बहुमताला महत्त्व दिले की समाज दिशाहीन होतो. आणि प्रतिष्ठेला सत्यापेक्षा मोठे स्थान दिले की शोकांतिका जन्माला येते.
आजही लोहगडच्या माथ्यावर वारा वाहत असेल. पर्यटक फोटो काढत असतील. ढग दऱ्यांमध्ये फिरत असतील. पण त्या दरीच्या तळातून एक प्रश्न कायम घुमत राहील.
"जर हे लग्न नको होते, तर नकार देता आला नसता का?"
लग्न मोडले असते तर काही दिवस चर्चा झाली असती. पण आज एका आईच्या आयुष्यभराच्या वेदनांना, एका वडिलांच्या तुटलेल्या स्वप्नांना आणि एका तरुणाच्या हरवलेल्या आयुष्याला कोण उत्तर देणार? लोहगडच्या दरीतून घुमणारा प्रश्न केवळ एका प्रकरणापुरता मर्यादित नाही. तो प्रत्येक पालकाला, प्रत्येक तरुणाला आणि प्रत्येक समाजघटकाला विचारतो आहे.
"नाते टिकवण्यासाठी आपण सत्य निवडणार आहोत की प्रतिष्ठेचा मुखवटा?"
कारण प्रत्येक शोकांतिकेच्या मागे एक गुन्हेगार असतोच; पण अनेकदा काही न बोललेले सत्य, काही दडपलेले संवाद आणि काही खोटी प्रतिष्ठाही तितकीच जबाबदार असते. आणि म्हणूनच, लोहगडच्या दरीत कोसळलेले फक्त एक शरीर नव्हते. तिथे विश्वास, प्रेम आणि माणुसकीचाही अंत झाला होता.
"प्रेमा तुझा रंग कसा?"
या प्रश्नाचे उत्तर केवळ या प्रकरणात नाही. ते आपल्या समाजाच्या आरशात दडलेले आहे.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा