"मी माझ्या आयुष्यातली नाती निभावताना कधीच नफा तोट्याच गणित मांडल नाही. निस्वार्थपणा हा माझा सौदा नाही, तो माझा स्वभाव आहे. आणि स्वभावावर सौदे होत नसतात." ही वाक्ये केवळ शब्दांची गुंफण नाहीत, तर ती एका जगण्याच्या पद्धतीचा, एका विचारसरणीचा आणि एका अभेद्य अस्तित्वाचा हुंकार आहेत. आजच्या या धावपळीच्या आणि व्यवहारी जगात, जिथे प्रत्येक श्वासाचा हिशोब ठेवला जातो आणि प्रत्येक हस्तांदोलनामागचा फायदा शोधला जातो, तिथे असे विचार मांडणे हेच मुळात एका बंडखोरीसारखे आहे. नात्यांमध्ये गणित न मांडणे, हे आजच्या युगात वेडेपणाचे लक्षण मानले जाऊ शकते; पण ज्याला प्रेमाची, समर्पणाची आणि माणुसकीची खरी खोली समजली आहे, त्याच्यासाठी हेच जगण्याचे परम सत्य आहे. स्वभावाचा सौदा आणि बाजाराची गणिते माणूस जेव्हा जन्माला येतो, तेव्हा तो फक्त माणूस असतो.
व्यवहार, नफा-तोटा, आणि स्वार्थ या गोष्टी त्याला जग शिकवते. पण काही माणसे अशी असतात जी या जगाच्या शाळेत शिकूनही आपली मूळ पाटी कोरीच ठेवतात, निस्वार्थपणाची. स्वभाव हा पाण्यासारखा असतो. पाणी कधीच विचार करत नाही की मी कोणाची तहान भागवत आहे, ती व्यक्ती सज्जन आहे की दुर्जन. ते फक्त वाहत राहते. त्याचप्रमाणे, ज्यांचा स्वभावच देणे आणि निभावणे आहे, ते समोरच्याच्या पात्रतेचा विचार करत नाहीत.
सौदा कशाचा होतो? वस्तूंचा, सेवांचा, आणि दुर्दैवाने आजकाल भावनांचाही. पण स्वभाव ही अशी गोष्ट आहे जी तुमच्या अस्तित्वाचा गाभा आहे. तुम्ही तुमच्या आत्म्याला बाजारात मांडू शकत नाही. जर मी एखाद्यावर प्रेम केले, मैत्री केली किंवा कोणाची मदत केली, आणि त्याबदल्यात मला काय मिळणार याचा विचार केला, तर मी व्यापारी झालो. आणि नात्यांच्या बाजारात व्यापारी कधीच सुखी होत नसतो, तो फक्त श्रीमंत होऊ शकतो, अनुभवाने नाही, तर भ्रमनिरासाने. ज्या क्षणी आपण नात्यात "मी तुझ्यासाठी हे केले, तू माझ्यासाठी काय केलेस?" हे तराजू घेऊन उभे राहतो, त्याच क्षणी त्या नात्याचा मृत्यू झालेला असतो. उरते ते फक्त एक सामाजिक बंधन किंवा तडजोड. पण ज्यांनी हे गणित कधीच मांडले नाही, त्यांचे नुकसान झाले नाही का? नक्कीच झाले. पण ते नुकसान 'बँक बॅलन्स'चे असेल, मनाच्या समाधानाचे नाही.
नियतीचा खेळ आणि प्रामाणिकपणाची कसोटी
तुम्ही म्हणता, नियती आज नाही तर उद्या माझ्याच प्रामाणिकपणाला माझ्याच विरुद्ध उभं करेल. हे एक कटू सत्य आहे. जगण्याचा विरोधाभास असा आहे की, जितके तुम्ही सरळ, साधे आणि पारदर्शक असता, तितकेच जग तुम्हाला वाकवण्याचा, तोडण्याचा आणि गढूळ करण्याचा प्रयत्न करते. तुमचा निस्वार्थपणा, तुमचे समर्पण हे अनेकदा समोरच्यासाठी सोयीचे ठरते. लोक तुमच्या चांगुलपणाचा वापर पायपुसण्यासारखा करतात. तुमचे भरभरून देणे त्यांना सवयीचे होते आणि कधीतरी त्याची किंमत शून्य होते. नियती अनेकदा अशा वळणावर आणून उभी करते जिथे तुम्हाला वाटते, "मी काय चूक केली? फक्त चांगले वागलो हीच माझी चूक होती का?" जखमी होणे अपरिहार्य आहे. ज्याने हृदय उघडे ठेवले आहे, त्यालाच वार जास्त सोसावे लागतात. ज्यांनी भिंती उभारल्या आहेत, ते सुरक्षित राहतीलही, पण ते कधीच वाऱ्याची झुळूक किंवा पावसाचा पहिला थेंब अनुभवू शकणार नाहीत. तुमचे समर्पण तुम्हाला जखमी करेल, तुमच्याच माणसांकडून तुमचा विश्वासघात होईल, हे माहीत असूनही तुम्ही त्याच मार्गाने चालत राहता, हीच खरी कसोटी आहे.
दुर्बळता नव्हे, ती तर खरी ताकद :
बऱ्याचदा लोक चांगल्या माणसाला भोळा किंवा दुर्बळ समजतात. "याला तर काहीच कळत नाही, हा तर वेडा आहे," अशी संभावना केली जाते. पण एका संभाव्य निकालाच्या भीतीपोटी, भविष्यात होणाऱ्या वेदनेच्या भीतीने आपला मूळ स्वभाव न बदलणे, ही जगातली सर्वात मोठी ताकद आहे. परिस्थितीनुसार वागणे म्हणजे हुशारी, असे जग म्हणते. पण "परिस्थिती कशीही असो, मी माझा मूळ धर्म सोडणार नाही," हे म्हणणे म्हणजे चारित्र्य. स्वतःला बदलणे सोपे आहे. जग लबाड आहे म्हणून मी लबाड होणे, जग स्वार्थी आहे म्हणून मी स्वार्थी होणे, हा प्रवाहासोबत जाण्याचा मार्ग आहे. पण प्रवाहाच्या विरुद्ध उभे राहून, "मी असाच आहे आणि असाच राहीन," हे सांगण्यासाठी छातीमध्ये अफाट धैर्य लागते. काचेचा तुकडा फुटला की त्याचा कचरा होतो, पण हिरा कितीही घासला तरी त्याचे तेज कमी होत नाही, उलट वाढते. तुम्ही तो हिरा आहात. तुमचे समर्पण, तुमची निस्वार्थ वृत्ती ही तुमची कमजोरी नसून ती तुमची ओळख आहे. आणि जी ओळख आपण स्वतः निर्माण केली आहे, ती जगाच्या भीतीपोटी पुसून टाकण्याइतके आपण नक्कीच दुर्बळ नसतो.
शून्याचे तत्त्वज्ञान: अंत नाही, तर आरंभ
"गणित कधीतरी मोजल जाईल, बेरीज वजाबाकी करून सगळं शून्यावर येईलही. पण ते शून्य अपयशाच नसेल, ते पुनर्जन्माच असेल."
हे वाक्य या लेखाचा आत्मा आहे. आपण शून्याला खूप घाबरतो. आपल्याला वाटते शून्य म्हणजे काहीच नाही. पण भारतीय तत्त्वज्ञानात शून्याला पूर्णब्रह्म मानले आहे. शून्य म्हणजे रिकामेपण नव्हे, तर शून्य म्हणजे अनंत शक्यतांची पोकळी. जेव्हा तुम्ही निस्वार्थपणे सर्वकाही देता, तेव्हा एक वेळ अशी येते की तुमच्याकडे स्वतःसाठी काहीच उरत नाही. तुमचे हात रिकामे होतात, मन रिकामे होते. जगाच्या दृष्टीने तुम्ही दिवाळखोर होता. पण अध्यात्माच्या दृष्टीने तीच खरी श्रीमंती आहे. जेव्हा भांडे रिकामे असते, तेव्हाच त्यात नवीन काहीतरी भरता येते. जेव्हा तुम्ही स्वतःला पूर्णपणे रिक्त करता, तेव्हाच नियती, निसर्ग किंवा ईश्वरीय शक्ती तुमच्यातून वाहू लागते. ते शून्य अपयशाचे नसते. ते शून्य असते, एका कोऱ्या पाटीचे. जिथे जुन्या हिशोबांच्या, जुन्या जखमांच्या आणि जुन्या कर्जांच्या रेषा पुसल्या गेल्या आहेत. ते शून्य म्हणजे मोक्ष नव्हे, तर तो एक पुनर्जन्म आहे. फिनिक्स पक्ष्याप्रमाणे, जो स्वतःच्याच राखेतून पुन्हा जन्म घेतो, तसाच तो माणूस पुन्हा उभा राहतो ज्याने निस्वार्थपणाच्या अग्निपरीक्षेत स्वतःला जाळून घेतले आहे.
नियतीचे वर्तुळ आणि नवीन सुरुवात
आणि तेव्हा एक चमत्कार होतो. ज्या नियतीने तुम्हाला तुमच्या चांगुलपणाबद्दल शिक्षा दिली, ज्या जगाने तुम्हाला लुटले, तीच नियती पुन्हा तुमच्या दारात उभी राहते. पण यावेळी तिचे रूप वेगळे असते. तिला कळून चुकलेले असते की, या माणसाला हरवणे अशक्य आहे. ज्याला गमावण्याची भीतीच नाही, त्याला कोण लुटणार? ज्याला काहीच नको आहे, त्याला कोण आमिष दाखवणार? तुमचा निस्वार्थपणा हाच त्या नव्या सुरुवातीचा पाया ठरतो. निसर्गाचा नियम आहे, तुम्ही जे देता, ते तुमच्याकडे परत येतेच. कदाचित त्याच माणसांकडून येणार नाही, कदाचित त्याच स्वरूपात येणार नाही, पण ते येते. तुमचे पेरावे लागलेले सत्कर्म कधीच वाया जात नाही. ते जमिनीखाली गाडले जाते, काही काळ अंधारात राहते, पण योग्य ऋतू आला की ते उगवतेच. तेव्हा जी नवी सुरुवात होते, ती अधिक प्रगल्भ असते. त्या पुनर्जन्मात एक वेगळीच शांतता असते. तुम्हाला आता कोणाला काही सिद्ध करायचे नसते. तुम्हाला कोणाकडून अपेक्षा नसते. तुम्ही सूर्यासारखे होता, जो फक्त प्रकाश देतो, मग कोणी त्याचे आभार मानले काय किंवा त्याच्याकडे पाठ फिरवली काय, त्याला फरक पडत नाही. \
निष्कर्ष :
प्रवासाचे सौंदर्य त्यामुळे, जर आज तुम्हाला वाटत असेल की तुमच्या चांगुलपणाचा गैरफायदा घेतला जात आहे, किंवा गणितात तुम्ही मागे पडत आहात, तर थांबू नका. हिशोब करणे हे व्यापाऱ्यांचे काम आहे, प्रेमी जीवांचे किंवा साधकांचे नाही. तुमच्या वाट्याला आलेले ते शून्य स्वीकारा. त्या शून्याच्या गर्भातच तुमच्या नव्या अस्तित्वाची बीजे आहेत. स्वतःचा स्वभाव बदलू नका, कारण जग बदलणे आपल्या हातात नाही, पण स्वतःला टिकवून ठेवणे आपल्या हातात नक्कीच आहे. ज्या दिवशी तुम्ही हिशोब करणे पूर्णपणे सोडून द्याल आणि जे काही होईल ते शून्यात विलीन करण्याची तयारी ठेवाल, त्या दिवशी तुम्ही खऱ्या अर्थाने जिंकलेले असाल. कारण गणितातल्या शून्याला किंमत वाढवण्यासाठी संख्येच्या मागे लागावे लागते, पण आयुष्यातल्या या शून्याला स्वतःचीच एक किंमत असते, ती म्हणजे असीम शांती. आणि या शांतीतूनच तुमच्याच निस्वार्थपणाच्या राखेतून नियती एका नवीन तेजस्वी अध्यायाची सुरुवात करेल.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा