पुण्याहून साताऱ्याला जाणाऱ्या एका एसटी बसमध्ये दुपारची वेळ होती. बस खचाखच भरली होती. 'अश्विनी', एक २२ वर्षांची कॉलेजची मुलगी, खिडकीच्या सीटवर बसली होती. तिच्या शेजारी सीटवर एक ४०-४५ वर्षांचा माणूस बसला होता. त्याचा अवतार बघण्यासारखा होता - मळका शर्ट, वाढलेली दाढी, दात लाल झालेले (तंबाखूने) आणि अंगाला घामाचा वास येत होता. तो एक बांधकाम मजूर वाटत होता. अश्विनीला त्याच्या शेजारी बसताना खूप अवघडल्यासारखं (Uncomfortable) होत होतं. तिने नाकाला रुमाल लावला आणि खिडकीकडे तोंड करून बसली.
त्या मजुराच्या अगदी मागे, मागच्या सीटवर एक 'सुटाबुटातला' तरुण बसला होता. त्याने गॉगल लावला होता आणि तो सतत फोनमध्ये बघत होता. दिसायला तो चांगल्या घरचा आणि प्रतिष्ठित वाटत होता. बस सुरू झाली. थोड्या वेळाने अश्विनीला जाणवलं की, तिच्या शेजारी बसलेला तो मजूर सारखा तिच्या दिशेने झुकतोय. त्याचा हात वारंवार अश्विनीच्या कमरेला किंवा ओढणीला स्पर्श करत होता. अश्विनीने दोन-तीन वेळा त्याच्याकडे रागाने बघितलं. तो मजूर मान खाली घालून गप्प बसला. पण थोड्या वेळाने पुन्हा त्याचा हात अश्विनीच्या सीटच्या मागे आला. आता मात्र अश्विनीचा संयम सुटला. तिला वाटलं हा माणूस मुद्दाम घाणेरडे चाळे करतोय.
ती जोरात ओरडली, "ए काका ! अक्कल आहे का तुम्हाला? मगाशी बघतेय मी, सारखा हात लावताय. जागा नाहीये का धड बसता येत नाही? तुमची पोरगी असती तर असंच केलं असतं का?" बसमध्ये सगळे शांत झाले. लोकांचे लक्ष वेधले गेले. तो मजूर घाबरला. तो काहीतरी बोलायला गेला, "ताई... ते... तसं नाहीये..." पण अश्विनीने त्याचं काहीच ऐकलं नाही. "काय तसं नाहीये? तोंड बघा आरशात आधी. कपडे मळके आणि विचार पण मळके. कंडक्टर, या माणसाला खाली उतरवा, नाहीतर मी पोलीस कंप्लेंट करेन."
लोकांनी पण त्या मजुराला शिव्या द्यायला सुरुवात केली. "हकलवा त्याला ! गरीब आहे म्हणून सोडलंय का? बाया-बापड्यांकडे वाकड्या नजरेने बघतो." कंडक्टरने बस थांबवली. त्या मजुराला धक्के मारून खाली उतरवलं गेलं. तो मजूर खाली उतरला, पण त्याच्या डोळ्यात पाणी होतं. तो काहीच न बोलता मान खाली घालून निघून गेला. अश्विनीला हायसं वाटलं. ती पुन्हा सीटवर बसली.
बस पुन्हा सुरू झाली. १० मिनिटे झाली असतील. अश्विनीला तहान लागली म्हणून ती पाणी पिण्यासाठी वाकली. तिचं लक्ष तिच्या सीटच्या आणि खिडकीच्या मधल्या कोपऱ्यात (Gap) गेलं. तिथे एक 'ब्लेड' (Blade) पडलं होतं. आणि त्या ब्लेडच्या बाजूला... रक्ताचे काही ताजे थेंब सांडले होते.
अश्विनी दचकली. 'हे रक्त कोणाचं?' तिने आपली ओढणी तपासली. ओढणीला रक्ताचे डाग होते, पण तिला कुठेच लागलं नव्हतं. मग तिने आठवलं... मगाशी जेव्हा तो मजूर बसमधून खाली उतरत होता, तेव्हा तो आपला उजवा हात लपवत होता. अश्विनीच्या डोक्यात प्रकाश पडला.
तिने हळूच मागे वळून बघितलं. तो सुटाबुटातला तरुण (जो तिच्या मागे बसला होता), तो आता अस्वस्थ दिसत होता आणि सारखा खिडकीतून बाहेर बघत होता. अश्विनीने कंडक्टरला सांगून बस थांबवायला लावली. तिने आणि काही प्रवाशांनी मिळून त्या मागच्या सीटवरच्या तरुणाची झडती घेतली. त्याच्या बॅगेत एक छोटा कॅमेरा आणि काही आक्षेपार्ह गोष्टी सापडल्या. तो तरुण मागून अश्विनीची 'चोरून व्हिडिओ' काढण्याचा प्रयत्न करत होता आणि तिची पर्स कापण्यासाठी त्याने ब्लेडचा वापर केला होता.
आणि तो मजूर? तो मजूर मगाशी तिचा विनयभंग करत नव्हता. तर तो मागून येणाऱ्या त्या ब्लेडपासून आणि त्या नराधमाच्या हातापासून अश्विनीला वाचवण्यासाठी 'स्वतःचा हात' मध्ये घालत होता. त्याच्या हाताला ब्लेड लागलं होतं, रक्त येत होतं, तरीही तो गप्प होता. का? कारण त्याला माहित होतं की जर त्याने त्या 'सुटाबुटातल्या' माणसावर आरोप केला असता, तर लोकांनी त्याच्यावर (मजुरावर) विश्वास ठेवला नसता. उलट त्यालाच मारलं असतं. म्हणून त्याने अश्विनीचा मार आणि लोकांच्या शिव्या निमूटपणे सहन केल्या, पण त्या मुलीची अब्रू आणि पैसे वाचवले. अश्विनीला रडू कोसळलं. ज्या माणसाला तिने 'घाणेरडा' म्हणून हाकललं, तोच माणूस तिचा रक्षक होता. आणि ज्याला तिने 'प्रतिष्ठित' समजून दुर्लक्ष केलं, तोच खरा गुन्हेगार होता.
ती बस पुन्हा फिरवून त्या मजुराला शोधायला गेली. रस्त्याच्या कडेला तो मजूर आपल्या हाताला रुमाल बांधून बसला होता. अश्विनी धावत त्याच्या जवळ गेली आणि त्याच्या पाया पडली.
"काका, मला माफ करा. मी तुम्हाला ओळखू शकले नाही. तुमचं रक्त सांडलं माझ्यासाठी आणि मी तुम्हालाच..."
तो मजूर हसला. त्याचे दात तंबाखूने लाल होते, पण हसू सोन्यासारखं होतं. तो म्हणाला, "ताई, रडू नकोस. गरिबाच्या नशिबातच असतं हे. पण बरं झालं तू मला हाकललंस. नाहीतर त्या साहेबाने तुला अजून त्रास दिला असता. माझ्या हाताला जखम झाली ती भरेल. पण तुझ्या इज्जतीला धक्का लागला असता तर तो भरला नसता. जा सुखाने घरी जा."
त्या दिवशी अश्विनीला समजलं की, "सभ्यतेचा बुरखा घातलेली माणसं नेहमीच सभ्य नसतात आणि मळक्या कपड्यातली माणसं नेहमीच चोर नसतात."
कोणाच्याही दिसण्यावरून त्याचे चारित्र्य ठरवू नका. कधीकधी जो माणूस आपल्याला त्रासदायक वाटतो, तोच नकळत आपली ढाल बनून उभा असतो. आणि टाय-कोट घातलेली माणसं नेहमीच 'सज्जन' असतीलच असं नाही. डोळे उघडे ठेवा आणि 'माणूस' ओळखा.
👍🙂
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा