मुंबईच्या अंधेरी वेस्ट मधील एका पॉश सोसायटीत 'स्मिता' राहत होती. ती एका मोठ्या कंपनीत HR हेड होती. तिला प्रत्येक गोष्ट 'परफेक्ट' लागायची. वेळेच बंधन आणि कामात सफाई, यात ती कोणतीही तडजोड करत नसे. तिच्याकडे 'लक्ष्मी मावशी' नावाची एक ६० वर्षांची बाई स्वयंपाकासाठी येत होती. लक्ष्मी मावशी खूप जुन्या होत्या, कामात चोख होत्या. पण गेल्या आठवडाभरापासून एक विचित्र गोष्ट घडत होती.
लक्ष्मी मावशी रोजच्या जेवणातल्या २-३ पोळ्या करपवत होत्या (Burn). कधी भाजीला मीठ जास्त पडायचं, तर कधी कोथिंबीर नीट निवडलेली नसायची.
सुरुवातीला स्मिताने दुर्लक्ष केलं. पण काल रात्री हद्द झाली.
स्मिताचे सासू-सासरे जेवायला बसले होते आणि त्यांच्या ताटात लक्ष्मी मावशींनी केलेली 'काळीकुट्ट करपलेली पोळी' वाढली गेली.
स्मिताचा पारा चढला. सासूबाई म्हणाल्या, "काय ग स्मिता? ही काय पद्धत पोळ्या करायची? त्या बाईला स्वयंपाक येतो की नाही?"
स्मिता रागाने किचनमध्ये गेली.
तिने ती करपलेली पोळी लक्ष्मी मावशींच्या समोर धरली आणि ओरडली,
"मावशी! हे काय आहे? डोळे फुटलेत का तुमचे? गेल्या आठ दिवसांपासून बघतेय मी, रोज अन्नाची नासाडी चालली आहे. तुम्हाला पगार कशाचा देतो आम्ही? लोकं खायला तरसतायत आणि तुम्ही पोळ्या जाळताय?"
लक्ष्मी मावशींनी पदराने डोळे पुसले. त्या थरथरत्या आवाजात म्हणाल्या,
"ताई... चुकलं माझं. लक्ष नव्हतं. उद्यापासून नाही होणार."
स्मिताने ऐकलं नाही. "उद्या कशाला? उद्यापासून कामावरच येऊ नका. मला अशी बेजबाबदार माणसं नकोत. तुमचा हिशोब करा आणि निघा."
स्मिताने त्यांचे पैसे दिले आणि त्यांना कामावरून काढून टाकलं. लक्ष्मी मावशी काहीच न बोलता, मान खाली घालून निघून गेल्या.
...दोन दिवस गेले.
स्मिताला नवीन बाई मिळाली नाही. तिला बाहेरून डबा मागवावा लागला, ज्याची चव भयंकर होती.
तिला लक्ष्मी मावशींच्या हाताची चव आठवू लागली. 'जाऊ दे, एकदा घरी जाऊन बघूया, समजून सांगू आणि परत बोलावू,' असा विचार करून स्मिताने लक्ष्मी मावशींचा पत्ता शोधला.
ती जुहूच्या एका झोपडपट्टीत पोहोचली.
अत्यंत अरुंद गल्ली, उघडी गटारे आणि अंधाऱ्या खोल्या.
स्मिता नाकाला रुमाल लावून कशीबशी लक्ष्मी मावशींच्या खोलीपाशी पोहोचली.
दार उघडंच होतं.
आत जे दृश्य होतं, ते बघून स्मिताच्या पायाखालची जमीन सरकली.
लक्ष्मी मावशी एका कोपऱ्यात चुल पेटवून स्वयंपाक करत होत्या. खोलीत धूर झाला होता.
आणि... त्या चपात्या लाटताना त्या पोळपाटावर बघत नव्हत्या. त्या 'चाचपडत' होत्या.
त्यांच्या डोळ्यावर एक 'जाड पांढरा पडदा' (Motibindu/Cataract) आला होता. त्यांचे डोळे पूर्णपणे पांढरे झाले होते. त्यांना दिसतच नव्हतं!
त्या फक्त अंदाजाने आणि सवयीने काम करत होत्या. म्हणूनच पोळ्या करपत होत्या, कारण त्यांना तवा आणि पोळी दिसतच नव्हती.
त्यांच्या बाजूला त्यांचा १० वर्षांचा नातू बसला होता, जो अभ्यास करत होता.
स्मिता दरवाजात उभी राहिली.
नातू म्हणाला, "आजी, ताई आल्यात वाटतं."
लक्ष्मी मावशी दचकल्या. "कोण ताई? स्मिता ताई?"
त्या चाचपडत उठल्या.
स्मिताने धावत जाऊन त्यांचा हात धरला. "मावशी? तुम्हाला... तुम्हाला दिसत नाही?"
लक्ष्मी मावशी रडू लागल्या.
"नाही ग ताई. गेल्या महिन्यापासून मोतीबिंदू वाढलाय. अंधूक दिसायचं आधी, आता पूर्ण बंद झालंय."
स्मिताने विचारलं, "मग तुम्ही मला सांगितलं का नाही? आणि ऑपरेशन का नाही केलं? मी पगार दिला होता ना?"
तेव्हा त्या नातवाने जे सांगितलं, ते ऐकून स्मिताला स्वतःच्याच थोबाडीत मारल्यासारखं वाटलं.
तो मुलगा म्हणाला:
*"ताई, आजीने ते ५००० रुपये ऑपरेशनसाठीच जमा केले होते. डॉक्टर म्हणाले होते की ऑपरेशन केलं की पुन्हा दिसायला लागेल.
पण गेल्या आठवड्यात माझ्या शाळेची फी भरायची होती. जर फी भरली नसती, तर मला शाळेतून काढलं असतं.
आजी म्हणाली, 'माझं काय? मी म्हातारी आहे, आंधळी झाली तरी चालेल. पण तू शिकला पाहिजे. तुझा भविष्य 'काळा' नको पडायला.'
म्हणून आजीने स्वतःच्या डोळ्यांचं ऑपरेशन रद्द केलं आणि माझी फी भरली.
ती तुम्हाला कामावर यायची कारण तिला भीती होती की, जर तुम्हाला समजलं की ती आंधळी झालीये, तर तुम्ही तिला कामावरून काढाल. आणि मग आमचं घर कसं चालणार?
म्हणून ती अंदाजाने स्वयंपाक करत होती आणि पोळ्या करपत होत्या."*
स्मिता सुन्न झाली.
ज्या पोळीला ती 'करपलेली' आणि 'बेजबाबदारपणा' म्हणत होती, ती पोळी एका आजीच्या 'त्यागाची' साक्ष होती.
ती करपलेली पोळी सांगत होती की, एका बाईने स्वतःची दृष्टी गमावली, फक्त नातवाचं भविष्य उजळवण्यासाठी.
स्मिताला त्या दिवशी समजलं की, ती 'HR हेड' असूनही तिला 'माणसं' ओळखता आली नाहीत.
तिने लक्ष्मी मावशींना मिठी मारली.
"मावशी, मला माफ करा. मी फक्त पोळी बघितली, तुमची वेदना नाही बघितली."
त्याच दिवशी स्मिताने स्वतःच्या गाडीतून लक्ष्मी मावशींना हॉस्पिटलमध्ये नेलं.
तिने त्यांच्या डोळ्यांच्या ऑपरेशनचा ५०,००० रुपयांचा सगळा खर्च उचलला.
आणि फक्त ऑपरेशनच नाही, तर त्या नातवाच्या शिक्षणाची जबाबदारीही घेतली.
आज लक्ष्मी मावशी पुन्हा स्मिताकडे कामाला आहेत.
आता त्यांच्या डोळ्यावर जाड चष्मा आहे, पण त्यातून दिसणारी दृष्टी स्पष्ट आहे.
आणि आता स्मिताच्या घरातली पोळी कधीच करपत नाही... कारण त्या पोळीत आता फक्त पीठ आणि पाणी नसतं, तर त्यात 'कृतज्ञता' आणि 'माणुसकी' असते.
आपल्या घरात काम करणाऱ्या लोकांवर ओरडण्याआधी त्यांची परिस्थिती समजून घ्या. कधीकधी त्यांच्या हातून होणाऱ्या चुकांमागे खूप मोठं दुःख लपलेलं असतं. ते पोटासाठी आपल्या घरी राबतात, त्यांचे कष्ट आणि त्याग सन्मानास पात्र आहेत. 'मालकीण' होण्यापेक्षा 'ताई' होऊन बघा, घर आणि जग दोन्ही सुंदर होईल.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा