पुण्यातील एका टोलेजंग इमारतीच्या पंधराव्या मजल्यावर अद्वैत आणि रिया राहत होते. खिडकी उघडली की अख्खं शहर पायाशी लोळण घेत असल्यासारखं दिसायचं; रात्री दिव्यांची माळ चमचमायची. पण त्या उंचीवरही त्यांच्या मनातली दरी दिवसेंदिवस खोल होत चालली होती. चार वर्षांपूर्वी मोठ्या थाटामाटात लग्न झालं होतं. तेव्हा दोघांनाही वाटलं होतं.
आता आयुष्याची सगळी स्वप्नं एकत्र जगायची. पण शहराच्या धावपळीत, ऑफिसच्या डेडलाईन्समध्ये, आणि घरातल्या छोट्या-छोट्या कुरबुरींमध्ये प्रेम कधी रागात बदललं, हे दोघांनाही कळलंच नाही.
अद्वैतचे आई-वडील त्यांच्यासोबतच राहत होते. शालिनीताईंना वाटायचं की सून म्हणजे घराची सगळी सूत्रं हातात घेणारी, पदर खोचून जबाबदारी निभावणारी असावी.
पण रिया आधुनिक विचारांची आर्किटेक्ट होती. तिचं घराकडे पाहण्याचं, नात्यांकडे पाहण्याचं दृष्टीकोन वेगळा होता. ती जबाबदारीपासून पळ काढत नव्हती, पण तिला स्वतःची ओळखही जपायची होती. ह्याच फरकातून टोमणे, गैरसमज आणि खटके वाढू लागले.
अद्वैत प्रत्येक वेळी आईची बाजू घेत राहिला. त्याला वाटायचं.
आपण बरोबर करतोय.
पण रियाला हळूहळू जाणवू लागलं की या घरात तिच्या भावना ऐकणारा कोणीच उरलेलं नाही.
रिया माहेरी गेली. तिच्या आई-वडिलांनी समजूत घालण्याऐवजी मुलीचा अभिमान जपण्याच्या नादात अद्वैतच्या कुटुंबावर आरोप केले. दोन्हीकडचा अहंकार एवढा वाढला की संवादाचं दारच बंद झालं आणि प्रकरण थेट घटस्फोटाच्या अर्जापर्यंत पोहोचलं.
घटस्फोटाची तारीख जवळ आली होती. अद्वैतचं घर ओकंबोकं झालं होतं. एके दिवशी रिया तिचं उरलेलं सामान न्यायला आली.
सासू-सासरे दुसऱ्या खोलीत होते. घरात एक विचित्र शांतता पसरली होती—जणू भिंतीही काहीतरी ऐकत होत्या. रिया कपाटातले कपडे बॅगेत भरत होती. अद्वैत दारात उभा राहून तिला पाहत होता, काही बोलायचं असूनही शब्द हरवलेले.
तेवढ्यात रियाच्या हातातून एक जुनी छोटी डायरी खाली पडली.
अद्वैतने पुढे होऊन ती उचलली. ती त्यांच्या लग्नानंतरच्या पहिल्या वर्षातली होती. डायरी उघडताच दोघांच्या नजरा एका पानावर खिळल्या.
त्या पानावर त्यांनी मिळून आपल्या नव्या घराचं स्वप्न रेखाटलं होतं. खाली लिहिलं होतं—
“हे घर फक्त सिमेंट-वाळूचं नसेल, तर आपल्या प्रेमाचं असेल. इथे ‘मी’ आणि ‘तू’ नसेल, फक्त ‘आपण’ असू.”
त्या ओळी वाचताच दोघांच्याही डोळ्यांत पाणी तरळलं. अद्वैतचा आवाज कातर झाला.
“रिया, आपण काय करतोय? हेच स्वप्न पाहिलं होतं का आपण?”
रिया रडत म्हणाली, “मला फक्त तुझी साथ हवी होती अद्वैत. तू माझा हात धरला असतास, एवढंच पुरेसं होतं.”
अद्वैत ढसाढसा रडला. “माझं चुकलं. आई-वडिलांचा आदर करताना
मी नवरा म्हणून माझी जबाबदारी विसरलो.”
त्यांचा आवाज ऐकून शालिनीताई आणि प्रमोदराव बाहेर आले.
त्याच वेळी रियाचे आई-वडीलही घरात आले. मुलांना एकमेकांचा हात धरून रडताना पाहून सगळ्यांच्या डोळ्यांत चूक उमटली. त्या दिवशी त्या घरात केवळ घटस्फोट थांबला नाही, तर अहंकारही गळून पडला.
काही दिवसांनी कोर्टाच्या थंडगार व्हरांड्यात अद्वैत आणि रिया समोरासमोर बसले होते. त्यांच्या मधे अंतर होतं, पण मनातली दरी अजून खोल वाटत होती. वकील कागदपत्रं तपासत होते. रियाच्या हातात लग्नाची अंगठी नव्हती,
पण तिची खूण अजून बाकी होती—अगदी त्यांच्या नात्यासारखी.
अद्वैत उठून तिच्या शेजारी बसला.
“रिया… अजून खूप काही बोलायचं बाकी आहे.”
रिया थरथरत्या आवाजात म्हणाली, “आता काय उरलंय?”
“आपण एकमेकांपेक्षा इगोला जास्त महत्त्व दिलं,” अद्वैत म्हणाला.
“तू माझी जोडीदार आहेस, स्पर्धक नाहीस.”
आज रियाने त्याचा हात झटकला नाही. दोघंही उभे राहिले.
पालकांसमोर त्यांनी पहिल्यांदाच ठामपणे आपली भूमिका मांडली. त्या क्षणी सगळ्यांना जाणवलं—
मुलांच्या संसारात मार्गदर्शक व्हायचं असतं, अडथळा नाही.
रिया पुढे आली. तिने वकिलाच्या हातातून फाईल घेतली आणि सगळ्यांसमोर फाडून टाकली. तिच्या डोळ्यांत पाणी होतं, पण त्यात दुःख नव्हतं—नवी उमेद होती.
त्या दिवशी पुण्यातील त्या कोर्टाच्या पायरीवर एका नात्याचा अंत झाला नाही, तर एका जुन्या विचाराचा अंत झाला. ‘मी’ आणि ‘तू’च्या भांडणात हरवलेलं
‘आपण’ पुन्हा जिंकलं.
आणि त्या पंधराव्या मजल्यावरील घरात, शहराच्या दिव्यांपेक्षा उजळ असा प्रेमाचा दिवा पुन्हा पेटला.
कोर्टाच्या पायऱ्यांवरून बाहेर पडताना अद्वैत आणि रिया दोघेही शांत होते. हातात हात नव्हता, पण मनातली दरी आता थोडीशी भरून येत होती. बाहेरचा उन्हाचा तडाखा तसाच होता, गर्दी तशीच होती, पण त्यांच्या आयुष्यात मात्र काहीतरी बदलायला सुरुवात झाली होती. आज त्यांनी घटस्फोट थांबवला होता, पण त्याहून मोठं आव्हान पुढे उभं होतं—
नात्याला पुन्हा नव्याने उभं करणं.
घरी परतल्यावर ते घर पुन्हा एकदा उघडलं गेलं. पण यावेळी ते घर नव्या संसारासारखं वाटत नव्हतं; ते जखमी नात्यासारखं होतं—जगवायचं असेल तर खूप जपावं लागणार.
रिया हळूहळू घरात फिरत होती. भिंती, खिडक्या, बाल्कनी… सगळं तसंच होतं, पण आठवणींचं ओझं जड होतं. अद्वैत स्वयंपाकघरात उभा राहिला. अनेक दिवसांनी त्याने स्वतःसाठी चहा केला आणि दुसरा कप नकळत रियासाठी ठेवला.
रिया क्षणभर थांबली. “आजपासून नियम बदलूया,” ती शांतपणे म्हणाली.
अद्वैतने मान डोलावली. “हो. आजपासून आपण एकमेकांशी गप्प बसणार नाही. दुखावलं तरी बोलायचं.”
त्या रात्री दोघंही झोपले, पण झोप लागली नाही. रियाच्या मनात भीती होती—पुन्हा तेच होईल का? अद्वैतच्या मनात अपराधीपणा होता.
मी तिला खरंच समजून घेईन ना? पण या प्रश्नांसोबतच एक नवी जाणीवही होती—यावेळी पळ काढायचा नाही.
दुसऱ्या दिवशी अद्वैतने ऑफिसमधून लवकर येण्याचा निर्णय घेतला. रियालाही ऑफिसमध्ये मोठा प्रोजेक्ट मिळाला होता. संध्याकाळी दोघं बाल्कनीत बसले. शहराचे दिवे पेटत होते. रिया म्हणाली,
“मला माझं करिअर सोडायचं नाही. पण मला घरही हवंय. दोन्ही शक्य आहेत, फक्त साथ हवी.”
अद्वैतने पहिल्यांदाच ठामपणे उत्तर दिलं,
“आणि मला आई-वडिलांचा आदर करायचाय, पण त्यासाठी तुला कमी लेखायचं नाही. गरज पडली तर मी त्यांच्याशीही ठाम बोलेन.”
काही दिवसांतच पहिली कसोटी आली. शालिनीताई जुन्याच सवयीने रियावर टीका करायला लागल्या. यावेळी अद्वैत मध्येच बोलला.
“आई, रिया चुकीची नाही. तिची पद्धत वेगळी आहे, आणि ते स्वीकारायला आपल्याला शिकायला हवं.”
शालिनीताई क्षणभर गप्प झाल्या. त्या शब्दांनी त्यांनाही धक्का बसला. पण तो धक्का आवश्यक होता.
रिया हे सगळं पाहत होती. तिच्या डोळ्यांत पाणी आलं, पण यावेळी ते असहायतेचं नव्हतं—विश्वासाचं होतं. त्या रात्री तिने अद्वैतच्या खांद्यावर डोकं ठेवलं.
“आज पहिल्यांदा मला वाटलं, मी एकटी नाहीये.”
हळूहळू दिवस सरकू लागले. भांडणं झाली नाहीत असं नाही, पण ती मिटवण्याची हिंमत दोघांमध्ये आली.
आणि पालकांनीही अंतर ठेवायला सुरुवात केली. सून-जावईपेक्षा मुलगा-मुलगी सुखी आहेत का, हे महत्त्वाचं आहे, हे त्यांना कळू लागलं.
एके दिवशी रियाने ती जुनी डायरी पुन्हा उघडली. शेवटच्या रिकाम्या पानावर तिने लिहिलं—
“स्वप्नं तुटतात, पण माणसं तुटू नयेत. ‘आपण’ टिकवण्यासाठी कधी कधी ‘मी’ मागे घ्यावा लागतो.”
अद्वैतने ते वाचलं आणि शांतपणे तिच्या शेजारी बसला. बाहेर शहर तसंच धावत होतं, पण त्या पंधराव्या मजल्यावर आता दोन माणसं नव्हती. दोन जखमी, पण सावरत चाललेली मनं होती आणि त्यांना माहीत होतं, हा प्रवास सोपा नाही…
पण यावेळी ते एकत्र चालणार होते.
©️ कैलास मोरे ✍️✍️✍️
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा