1981. 🙌🏼 एका दिवसाचे मरण

    आज सकाळी सकाळी नवऱ्याने काही कारण नसताना सासूच्या बोलण्यावरून मारले. त्यामुळे व सासूच्या बडबडीला कंटाळून ती आज जीव द्यायचाच हा निश्चय करूनच घराबाहेर पडली होती. हा सगळा त्रास तिला असह्य होत होता. आजारी सासूची दिवसभराची बडबड, टोमणे, नवऱ्याचे दारू पिणे त्यात नंदेचा कहर. ह्या सर्वामुळे ती वैतागून गेली होती.  
     काही दिवसांपूर्वी तिचे सहा महिन्याचे लेकरू कसला तरी ताप आला व त्यात गेले. तेंव्हापासून तिच्या जगण्यातला सारा रस संपून गेला होता. आताही ती बाळाच्या आठवणीने केविलवाणी झाली. तिला चालता चालता त्याच्या बाळ लीला आठवू लागल्या. जेव्हा हसून तिच्याकडे झेप घ्यायचे तेव्हा तिच्या साऱ्या कष्टाचे चीज झाल्यासारखे तिला वाटायचे. सातव्या महिन्यात जन्माला आला. तेंव्हा हिच्या माहेरच्यांनी खूप खर्च करून त्याला वाचवले. पण त्याने जास्त बाळसे कधी धरलेच नाही. सतत काही न काही तरी त्याला होतच राहायचे. नवऱ्याने कधीच लक्ष दिले नाही. फक्त थोडे फार पैसे द्यायचा औषधपूरते. एवढेच त्याचे काम. ही घरच सगळं आवरून सरकारी दवाखान्यात घेऊन जायची. रांगेत तास न तास उभे राहायचे. डॉक्टरला दाखवून कधी तिथूनच फुकट औषध, गोळ्या घेऊन यायची. कधी तिथे नसतील तर नवऱ्याने दिलेल्या तुटपुंज्या पैशात अर्ध्याच गोळ्या आणायची. जेवढं तिला करता येईल तेवढं ती करायची. पण महिन्यापूर्वी त्याला एकाएकी ताप आला. दोन दिवस तिने घरगुती औषध देऊन पाहीले. पण गुण नाही आला. तिसऱ्या दिवशी बाळ अचके देऊ लागले. तेव्हा मात्र नवऱ्याने रिक्षा करून दवाखान्यात नेले पण तोपर्यंत त्या कोवळ्या जिवाने प्राण सोडला. तो प्रसंग आठवून तिला भरभरून रडू येऊ लागले. तशी ती कोपऱ्यात एका कट्ट्यावर बसली व रडू लागली. येणारे जाणारे तिच्याकडे वळून वळून पाहू लागले. एक दोघी तिच्याजवळ येऊन विचारून गेल्या. थोडया वेळाने ती शांत झाली व उठून चालू लागली.
    चालता चालता ती विचार करू लागली. त्या विचारांच्या तंद्रीत ती कधी मेनरोड वर गेली ते तिला कळलेच नाही. आणि तेवढ्यात तिच्या जवळून कर्कश हॉर्न वाजवत ट्रक गेला व भीतीने तिच्या हृदयात धडधडायला लागले थोडं जरी समोर गेलो असतो तर आज मृत्यू ठरलेला होता आपला. ह्या विचारानेच तिला हसायला आले...अरे..! आपण जीव द्यायलाच तर जात आहोत. मग घाबरायचे कशाला...! पुन्हा तिचे विचार चक्र सुरू झाले, ट्रक खाली नको, त्यापेक्षा रेल्वे खाली जीव देऊ या. कुणाला कळणार पण नाही, शरीराच्या चिंधड्या उडतील, डोकं, मेंदू, आत्मा सार एक होऊन जाईल. तिला क्षणात ते चित्र डोळ्यासमोर आले. आपण रेल्वे रुळावर झोपलो आहोत, रेल्वे येत आहे. कुं...कुं करत आणि तिने रेल्वेकडे पाहताच रेल्वे अगदी तिच्याजवळ आली आणि काही कळायच्या आतच सार संपले... हुश्श...! चला एकदाचा निर्णय पक्का झाला. रेल्वेखालीच जीव द्यायचा. वरून ऊन मी म्हणत होते. खूप चालल्याने तिला तहान पण खूप लागली होती. ती इकडे तिकडे बघू लागली पण पाणी कुठेच दिसेना, एक वडा पावचा स्टॉल तिला कोपऱ्यात दिसला.
       ती पळतच तिकडे निघाली. तिथे पोहचताच त्या वडापावच्या खमंग वासाने तिची भूक चाळवली व तिच्या लक्षात आले की आपण काहीच खाल्ले नाही सकाळपासून. सकाळी चहा पिला व नवऱ्याला व सासूला नेऊन दिला आणि सासूने सकाळी सकाळी तोंड सोडले मग हिचा ही राग अनावर झाला आणि सकाळी सकाळीच वादावादी सुरू झाली. ते ऐकून नवरा सनकला व ती बाहेर चुलीवर पाणी तापवायला हंडा ठेवत असतानाच त्याने पाठीमागून कंबरेत लाथ घातली. हंड्या सकट ती चुलीपाशी पडली. नशीब चूल नीट पेटली नव्हती. नाही तर त्या आगीतच ती भस्म झाली असती. त्या विचारानेच तिच्या अंगावर काटा आला. मागच्या वर्षी शेजारच्या वंदनाने स्वतःला पेटवून घेतले होते तेच तिला आठवले. बिचारी नंतर पंधरा दिवस मृत्यूशी झुंज देत होती. सुटली एकदाची.
ती असा विचार करत असतानाच पाववाल्याने तिला हटकले, "काय पाहिजे..?"
ती हडबडत म्हणाली, "पाणी.."
त्याने एक मग भरून तिला पाणी दिले. ते ती घटाघटा प्यायली व पदराने तोंड पुसून तिने त्याला विचारले, 

"भाऊ, रेल्वे स्टेशन कुठे आहे हो..?" त्याने तिला सांगितले इथून पाच सहा किलोमीटर किंवा आठ किलोमीटर वर आहे. त्याने तिला कस कस जायचं ते सांगितले. हिला जास्त काही कळले नाही पण तिने मान डोलवली व निघाली.  माराने अंग दुखत होते. बांगड्या फुटून त्या हातात घुसल्या होत्या. ती साधारण दोन किलोमीटर चालली असेन पण आता तिला चालवेना. तेवढ्यात तिला एक पार्क दिसले. ते थंडगार झाडे बघितल्यावर ती तिथे गेली व एका झाडाखाली बसून राहिली. दुपारच्या वेळी सार शांत होते. एखादी दुसरी व्यक्ती तिथे दिसत होती. तेवढ्यात तिला झोपाळा दिसला. तिला एकदम आनंद झाला व लहानपणच आठवले. ती धावत झोपळ्याकडे गेली व इकडे तिकडे पाहून ती त्यावर बसली. थोडा वेळ झोपाळ्यावर बसून ती पुन्हा झाडाखाली येऊन बसली. अतिश्रमाने का माराने तिला बसल्या बसल्या झोप लागली. स्वप्नामध्ये तिला काय काय दिसत होते. आई, बाबासोबत ती झोपाळ्यावर बसली आहे. मधेच तिचा नवरा येऊन तिला झोपळ्यावरून उठवत आहे. मग तिने त्याला एक ठोसा मारला व तो रडत रडत गेला. ती झोपेतच हसली. त्याला मारल्याने तिला एक आनंद झाला होता. तेवढ्यात कोणीतरी तिला उठवले, "ओ बाई, काय झाले...?" ती खडबडून उठली. बघितले तर संध्याकाळ होत होती. तिने त्या माणसाला विचारले, "किती वाजले..?"  पाच वाजून गेले हे सांगताच ती ताडकन उठली व बागेतली नळावर जाऊन तोंड धुतले व पाणी पिले. त्यामुळे तिला बरीच हुशारी आली. ती लगबगीने बाहेर आली व स्टेशनकडे जायच्या रस्त्याला चालू लागली. ह्याला त्याला विचारत विचारत ती स्टेशनवर पोहचली. ती पोहचली तेंव्हा बरीच रात्र झाली होती. चालून चालून तिच्या पायाचे तुकडे पडले होते आणि आता भूक पण लागली होती. स्टेशनवर, खायचे भरपूर स्टॉल होते, त्या सगळ्याचा संमिश्र वास तिच्या नाकात जाऊ लागला, तशी तिची भूक अजून चाळवली, तिने ब्लाऊझच्या पर्स मध्ये पाहिले. निघता निघता तिने लपवून ठेवलेली पर्स पटकन घेतली होती. काल त्या देशपांडे बाईंनी दिलेले शंभर रुपये अजून होते, ते बघताच तिला अलिबाबाची गुहा सापडल्यासारखा आनंद झाला, तिने एका वडापावच्या गाडीवर जाऊन दोन वडापाव खाल्ले  व चहा पिला.आता ती तृप्त होऊन गाडीची वाट पाहू लागली.
    तिने स्टेशनवरच्या घड्याळात पाहिले, घड्याळात 10 वाजत होते, एक सुपर फास्ट ट्रेन 11 वाजता येणार होती. तिने विचार केला, इथे मरायला गेलो तर सगळे पकडून वाचवतील, त्यापेक्षा आपण स्टेशनच्या थोडं पुढे जाऊन मरू अस म्हणून ती निघाली. चालता चालता तिला आठवले की आपण बरेच वर्षात रेल्वेमधे बसलोच नाही, एकदा लहानपणी कुठल्या तरी लग्नाला जाताना बाबांनी जनरल बोगीमध्ये बसवून नेले होते, पण तेव्हा आपण खूपच लहान होतो..त्यामुळे काही आठवत नाही. फक्त कुठल्या तरी बोगद्यातून गाडी जात असताना खूप अंधार झाला तेव्हा ती जोरात ओरडली होती एवढेच तिला आठवत होते. हा विचार करत जात असताना तिला खूप मळमळ होऊ लागली. उलटी होणार हे लक्षात येताच ती पळतच स्टेशनच्या कडेला गेली, ती तिथे जात नाही तोपर्यंत तिला भरभरून उलटी झाली. उलटी झाल्यावर तिला जरा बरे वाटले. ती पुन्हा स्टेशनवर आली, आणि पाण्याच्या नळापाशी जाऊन तिने तोंड धुतले, व थोडे पाणी पिऊन ती तिथल्या एका बाकावर बसून राहिली. आता ती सुपरफास्ट ट्रेन स्टेशनवर येत होती. त्याबरोबर माणसांचा एकच गलका सुरु झाला. ती त्या गर्दीकडे बघतच राहिली. डब्यात शिरण्यासाठी जीवाचा आटापिटा करणारी माणसे बघून तिला हसूच येऊ लागले. एक बाई आपल्या पाच मुलांबरोबर जात होती, एक सुटवाला आपल्याच तोऱ्यात हातात सिगरेट घेऊन गाडीत चढत होता, हमाल लोक डोक्यावर सामान घेऊन इकडे तिकडे पळत होते. एवढ्यात गाडीने शिट्टी वाजवली. तशी अजूनच गर्दी पळू लागली. हळूहळू गाडीने स्टेशन सोडले आणि त्यानंतर गर्दी तो गलका शांत होत गेला आणि एकदम तिला आठवले अरे...! आपल्याला ह्याच तर गाडीखाली जीव द्यायचा होता. पण गाडी तर निघून गेली होती.

      आता काय करावे हे तिला समजेना, तिला स्वतःचाच राग येऊ लागला, ती "पूछिये" ह्या खिडकीपाशी गेली. आत मध्ये एक बाई डुलकी घेत होती. तिने ओरडून ओरडून तिला विचारले. त्या बाईने मोठ्या त्रासाने तिला सांगितले आता ह्या नंतर एक पण ट्रेन नाही. एकदम सकाळी चार वाजताच ट्रेन आहे. फक्त मध्ये रात्री एक स्लो पॅसेंजर गाडी येते. ती एकदम हिरमुसुन गेली  व हळूहळू चालत स्टेशनवर आली. तिला आता पुन्हा एकदमच रडू येऊ लागले. ती तिथल्या एका बाकावर बसली. आणि एकाएकी तिला प्रचंड भीती वाटू लागली. टीव्हीत, बातम्यात, सिरीयल मध्ये बघितलेल्या साऱ्या बलात्काराच्या बातम्या आठवू लागल्या. ती घाबरून इकडे तिकडे पाहू लागली.  तो स्टॉल वाला, चहा घेऊन फिरणारा माणूस, लाल डगलेवाला हमाल, त्या कोपऱ्यात बसलेला भिकारी. इकडून तिकडे फिरणारी माणस आपल्याकडे पाहत आहेत व कोणत्याही क्षणी ते आपल्याजवळ येतील असे वाटू लागले. ती घाबरून तिथेच दुमडून बसली. परत तिला मळमळ होऊ लागली. ती पळत वॉशरूममधे गेली. तिथल्या बेसिनमध्ये तिला भडभडून पुन्हा उलटी झाली. तिला कळेचना आपल्याला अस का व्हावे. कदाचित दिवसभरचा ताण, पायपीट व तेलकट वडे खाल्याने अस झाले असावे. असा विचार करून ती परत बाकड्यावर आली आणि एकाएकी तिला नवऱ्याची, सासूची, घराची आठवण आली. तिच्या मनात आले, नवरा आहे सनकी पण प्रेमळ आहे. थोडं दारू प्यायचे व्यसन आहे पण बरा आहे. दारूच्या नशेत मारत नाही. कामावर जातो, कमी पैसे पण हातात देतो. सासू आहे वटवट करणारी पण नवऱ्याला हिच्याच बाजूने बोलते. सणासुदीला स्वतःच्या कनवटीचा पैसा काढून हिची हौस पूर्ण करते. अस सगळं तिला आठवू लागले. लग्नानंतरचे पहिले दिवस. बाळ पोटात असताना ते हरखलेले दिवस व बाळ गेल्यावर धाय मोकलून रडणारा तिचा नवरा तिला आठवला. हे सर्व आठवून तिची घरी जायची तीव्र इच्छा झाली. पण आता एवढया रात्री कसे जाणार. म्हणून ती तिथेच बसली. तेवढ्यात कुठून तरी एक म्हातारी तिथे आली. तिने त्या बाकड्यापाशी एक गोधडी टाकली व तिथेच झोपली. ती म्हातारीकडे बघत होती. म्हातारीने तिला विचारले, 
"काय पोरी, कूट निगलीस...? संग कोण हाय का...?" 
तिने नाही म्हणून मान डोलवली.
ती अस म्हणताच म्हातारी उठून बसली व म्हणाली,
"मंग जीव बिव द्यायला आलीस का..?"
तिला आश्चर्य वाटले, अरे हे कसे तिला कळले....!
म्हातारी तिच्याकडे बघत म्हणाली,
"दर दोन दिसाला इथं कुणी न कुणी तरी येतच बघ मरायला, त्यामुळं ईचारल."
अस ती म्हणताच तिला खूप रडू आले. ती रडू लागली. तशी म्हातातीने उठून तिला जवळ घेतले. तिने सारी कथा म्हातारीला रडत रडत सांगितली. सांगण्यामुळे तिचा जीव हलका झाला. म्हातारी सार ऐकून म्हणाली.
"अग जीव देणं एवढं सोप्प असत तर पटापटा सारीच मेली असती की कशाला एवढा जगायचा सोस घेतला असता. पोरी एवढं सोप्प नसतंय ते. त्यो तुझा नवरा, बिचारा रात दिसभर कूट कूट तुला हुडकीत गेला असणार. त्या म्हाताऱ्या सासूच्या जीवाला घोर लागला असणार. तुझे माहेरचे पण काळजी करत असणार बघ. अग बयो. जाणारा जातोय पण आपल्यामागे किती जणांचे हाल हुत्यात ते कूट पाहतोय." ती गप्प बसून राहिली. 

     रात्रभर म्हातारी तिला घेऊन झोपली. सकाळी हिला जाग आली. सकाळचे चार वाजले होते, कोणती तरी ट्रेन येत होती, माणसे पळत होती. हिने म्हातारीकडे पाहिले. ती शांत झोपली होती. आपल्या तरुण पोराला व सुनेला एकांत मिळावा म्हणून ती रोज रात्री इथे स्टेशनवर येऊन झोपायची. ती तशीच शांत बसून राहिली. म्हातारीच्या समजवण्याने का डोक्यातले विचारांचे वारूळ कमी झाल्याने का अजून कशाने ते तिला कळेना व तिने घरी जायचा निर्णय घेतला. सकाळ होत होती. सकाळचा गार वारा मनाला सुखावत होता. तिने म्हातारीला सांगून घरी जावे असा विचार करून तिने म्हातारीला हलवले. पण म्हातारी उठेना आणि तिच्या लक्षात आले म्हातारीचा हात थंडगार लागतोय. तिने घाबरून तिला हलवले पण म्हातारी निजधामाला गेली होती. हे बघून ती हंबरडा फोडून रडू लागली तिला वाटू लागले म्हातारीने तिचे मरण स्वतःवर ओढवून घेतले आणि ती जास्तच जोरात रडू लागली.

© ® माधवी देवळाणकर