१९५५ साल. डिस्नेलँड नुकताच सुरू झालं होतं. एक १० वर्षांचा मुलगा तिथे नोकरी मागण्यासाठी गेला. त्याला ग्राहकांना डिस्नेलँडचं गाईडबुक विकण्याचं काम मिळालं.
काही महिन्यांतच तो डिस्नेलँडच्या मॅजिक शॉपमध्ये पोहोचला. तिथे जादू शिकला आणि तिथेच प्रयोगही करायला लागला. पण जादू नव्हे, तर प्रेक्षकांसमोर उभं राहून काहीतरी सादर करणं — यात खरी मजा आहे, हे त्याला उमगलं. त्याने ठरवलं की आता मी हेच काम करणार !
त्याची सुरुवात झाली स्टँड-अप कॉमेडीच्या लहान लहान अॅक्ट्सनी. २-५ मिनिटं. प्रेक्षक हसत नाहीत, बहुतेक वेळा कोणीतरी ऐकतही नाही. कधी कधी कुणीही प्रेक्षक नसताना, एकटाच शो करायचा ! काही विनोद चालायचे काही सपशेल आपटायचे ! पण तो थांबला नाही.
२ मिनिटे - पाच मिनिटे - पंधरा मिनिटे असे करत करत शेवटी तब्बल १४ वर्षांनंतर तो स्वतःचे संपूर्ण प्रयोग करू लागला ! कधीकाळी रिकाम्या खुर्च्यांसमोर प्रयोग करणाऱ्या त्या मुलाच्या शो साठी १८००० क्षमतेचे सभागृह देखील हाऊसफुल होऊ लागले !
त्या मुलाचं नाव होतं — स्टीव्ह मार्टिन. अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वोत्तम कॉमेडियन म्हणून स्टीव्ह मार्टिन ओळखला गेला !
अनेकवेळा अपयशी होऊनही स्टीव्हने प्रगती करण्याची प्रेरणा कशी टिकविली ?
स्टीव्हच्या या दीर्घ वाटचालीत एक मानसशास्त्रीय तत्त्व सतत कार्यरत होतं — गोल्डीलॉक्स नियम (Goldilocks Rule).
हा नियम सांगतो —
"मानव मेंदूला तीच कामं करताना जास्त प्रेरणा मिळते, जी त्याच्या सध्याच्या क्षमतेपेक्षा थोडीशीच अधिक कठीण असतात."
‘गोल्डीलॉक्स अँड द थ्री बेअर्स’ – या परीकथेत गोल्डीलॉक्स ही मुलगी तीन पातेल्यांतील खिचडी चाखते. एक गरम, एक थंड आणि एक – "अगदी बरोबर!"
हेच सूत्र आपल्या आयुष्यातही लागू होतं. अगदी सोपं काम असलं की ते कंटाळवाणं होतं. अगदी कठीण असलं तर अशक्यप्राय वाटतं !
तुम्ही जर टेनिस खेळायला सुरुवात केली आणि समोर चार वर्षांचं मूल खेळत असेल — तर लगेच कंटाळा येईल. आणि जर समोर सेरेना विल्यम्स असेल — तर लगेच हार होईल.
पण एखाद्या तुमच्यासारख्या खेळाडूसोबत खेळाल तर?
कधी तुम्ही जिंकाल, कधी समोरचा. तुम्ही त्याला हरवू शकता हा विश्वास आणखी प्रयत्न करायला उद्युक्त करेल. मोबईल मधील गेम्स मध्ये पण ज्या लेव्हल्स असतात त्या या गोल्डीलॉक्स नियमाप्रमाणेच असतात. म्हणूनच प्रत्येक लेव्हल पार करण्यासाठी मुले विचार करतात, सतत प्रयत्न करतात !
आपल्या मेंदूला आव्हानं आवडतात – पण ती जर खूपच अवघड असतील, तर तो लगेच हार मानतो."
त्यामुळे प्रेरणा टिकवण्यासाठी, आपल्या कार्यक्षेत्रात ‘अगदी बरोबर’ कठीण गोष्टी निवडणं गरजेचं आहे.
मी नोकरी करत असताना एकदा आमच्या सेल्स टीमसाठी नव्या वर्षात लक्ष्य ठरवत होतो. मागच्या वर्षीचा आकडा होता — ₹४ कोटी विक्री. मॅनेजमेंटमध्ये काही जणांनी सुचवलं – यावर्षी ₹७ कोटीचं टारगेट ठेवा.
हा आकडा आम्हाला "too hot" – म्हणजेच गोल्डीलॉक्सच्या भाषेत खूपच अवघड वाटला. ज्यामुळे टीममध्ये आधीच तणावाची भावना निर्माण झाली.
मी टीममध्ये प्रत्येकाचा मागील कामगिरीचा डेटा बघितला. काहीजण ७०% target पूर्ण करत होते, काहीजण ९०%.
प्रत्येक विक्रेत्याला त्याच्या सध्याच्या सरासरीहून ३५ % वाढलेलं वैयक्तिक लक्ष्य दिलं.
हे टार्गेट "ना खूप सोपं होतं, ना खूप कठीण". ते "Just right!" होतं !
टार्गेट पाहून कोणीही घाबरलं नाही.
उलट, सर्वांचं लक्ष वाढलं.
लोकांनी आपल्या शक्तीनुसार योजना आखल्या.
विक्री दर महिन्याला ८-१०% वाढत गेली.
शेवटी, आम्ही ₹५.८ कोटी विक्री केली – जी याआधीच्या वर्षाच्या तुलनेत ४५% जास्त होती!
टीममधील प्रत्येक व्यक्ती म्हणत होती –
"या वर्षीच्या टार्गेटने आम्हाला धक्का नाही बसला… उलट, ते अचिव्हेबल वाटत होतं !
गोल्डीलॉक्स नियमसोबतच आणखी एक गोष्ट प्रेरणा अबाधित ठेवण्यासाठी आवश्यक ठरते , ते म्हणजे – “Progress Visibility”
आपली प्रगती किती होत आहे हे तात्काळ कळणे महत्वाचे !
स्टीव्ह मार्टिनला प्रेक्षकांचा हशा हा तात्काळ मिळणारा फीडबॅक होता. आमच्या सेल्स टीमलाही दर पंधरा दिवसांनी "कोण किती टक्के टार्गेटच्या जवळ आहे?" "कुणी मागे आहे, कुणी पुढे आहे?" हे लीडरबोर्डवर दिसत होते.
प्रत्येक विक्रेत्याला स्वतःच्या प्रगतीचं मोजमाप करता येत होतं — आणि याचं मोटिवेशन खूप प्रबळ होतं.
ही पद्धत आपल्यालाही वापरता येईल. स्वतःचा गोल्डीलॉक्स झोन शोधा – आणि प्रगती सुरू ठेवा!
सरळ मॅरेथॉन धावण्याचा विचार केलात तर – नाही जमत. पण दररोज १५ मिनिटं चालणं/धावणं – जमेल.
जर तुम्हाला स्टेजवर भाषण देण्याची भीती वाटत असेल – तर सुरुवात ५ लोकांसमोरून करा. मग १५, मग ३०, मग स्टेज… तुमचा आत्मविश्वास पायरी-पायरीनं वाढेल.
गोल्डीलॉक्स नियम तुम्हाला प्रेरणा टिकवून ठेवायला शिकवतो.
आणि प्रगतीचं मोजमाप तुम्हाला पुढच्या पायरीवर न्यायला प्रेरणा देतो.
दररोज विचार करा:
माझं आजचं काम "बरोबर आव्हानात्मक" आहे का?
मला माझी प्रगती दिसते का?
मी रोज एक छोटं पाऊल पुढे टाकतोय का?
जर या सगळ्याचं उत्तर “हो” असेल, तर तुम्ही यशाच्या वाटेवर आहात — गोल्डीलॉक्सच्या वाटेवर.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा