1742. एक स्त्री दुसऱ्या स्त्रीला

 प्रिय सखी,
     आज तिसरा दिवस. खरं तर तुला भेटायला येताना काळजावर दगड ठेऊनच आले होते. हर्षद गेला तेव्हा मी बाहेरगावी होते. जेव्हा समजलं तेव्हा थोडा धक्का बसला. पण हे अपेक्षित होतंच. नाही का? एक स्वार्थी मन असंही म्हणालं..चला..!! किमान तुझी तरी सुटका झाली..! पण दुसऱ्याच क्षणी आठवण झाली. तुझ्या हर्षदवरच्या प्रेमाची. किती तरी वेळा तुझ्या माहेरच्यांनी देखील तुला सांगितलं होतं, की बस्स आता ! किती सहन करणार आहेस. सोड त्याला. तू शांतपणे सगळं ऐकून घ्यायचीस. तुला कळत होतं. हर्षदचं चुकतंय. त्याचं अति प्रमाणात दारु पिणं. तु किंवा तुझ्या सासूबाई काही बोलल्याच तर पूर्वी फक्त चिडून बोलणारा हर्षद हल्ली आरडा-ओरड करण्यापर्यंत तर कधी अगदी हात उगरण्यापर्यंत पोहचला होता. तो यातून बाहेर पडावा यासाठी किती प्रयत्न केलेस तू.. खूप सहनही केलंस.. पण कधी त्याच्यापासून दूर गेली नाहीस..! मला आठवतं.. त्याचं दुखणं वाढत गेल्यावर एकदा तू माझ्याकडे आली होतीस.. माझ्या गळ्यात पडून खूप-खूप रडली होतीस.. जीवाच्या आकांताने म्हणत होतीस, “मला हवाय गं तो.. खूप खूप हवाय.. तो नशेत माझ्याशी चुकीचा वागतो म्हणून मी पूर्ण शुध्दीवर असताना त्याच्यापासून दूर नाही जाऊ शकत.. कसाही असू देत.. अगदी अंथरुणावर झोपून असला तरी चालेल.. पण मला हवा आहे तो..!!” आपण सर्वांनी कमी प्रयत्न केले  का गं.. पण नाहीच आलं यश..!
      हा निव्वळ योगायोग असावा का, की हर्षद लहान असतानाच तुझे सासरे देखील असेच गेले. तुझ्या सासूबाईंनी एकटीने त्याला लहानाचा मोठा केला. कडक शिस्तीत शिकवला. स्वत:च्या पायावर त्याला उभं केलं. नवऱ्याच्या बाबतीत जे झालं ते मुलाच्या बाबतीत होऊ नये म्हणून पराकोटीचे प्रयत्न केले. पण शेवटी वळणाचं पाणी वळणावरच गेलं. सखे, मला आठवतं. मागे मी एकदा तुझ्या घरी आले होते, तेव्हा तुझ्या आजेसासू मला म्हणाल्या, “माझी नातसून चांगली आहे. नेटाने संसार करतेय. माझ्या सूनेने मात्र मुलाला खाल्लं..!” इतिहासाची पुनरावृत्ती होणार. हेच वाक्य आता तुझी सासू तुझ्याबद्दल बोलेल की काय या विचाराने माझ्या अंगावर काटा आला होता. तुझ्या काळजीने मन तुझ्याकडे ओढ घेत होतं. पण तुला पांढऱ्या कपाळाने, बिगर मंगळसूत्राचं पहावं लागेल या विचाराने पाय दगड झाले होते. 
      मार्गशीर्ष महिन्याचं हळदी-कुंकू करायचं म्हणून आपण आवर्जून बाजारात गेलो होतो. तू मोठ्या हौसेने काचेच्या हिरव्या बांगड्या घातल्या होत्यास. मी तुला काकूबाई म्हणून चिडवत असून सुध्दा तू त्याकडे दूर्लक्ष करत हसत म्हणालीस, “असू देत.. आहे मी काकूबाई ! पण मला आवडतं असं सौभाग्याचं लेणं. हिरवी साडी, हिरव्या बांगड्या, नाकात नथ, कपाळावर ठळक चंद्रकोर. मला शक्य झालं तर रोजसुध्दा एवढी नटेन मी.” त्याच बांगड्या फोडून सुना केलेला हात कसा बघायचा. तुझं कसं सांत्वन करायचं यासाठी शब्दांची जुळवाजुळव करतच मी तुझ्या घरी पोहचले. तुझ्या सासूबाई बाहेरच बसल्या होत्या. मला बघून हंबरडाच फोडला त्यांनी. किती आठवणी. किती अपेक्षा. किती सुख-दु:ख. काय-काय नसेल आठवत त्या माऊलीला. जाणाऱ्या माणसाचं बरं असतं. सगळ्या त्रासातून सुटका करुन घेतो तो. सहन करावं लागतं ते मागे राहणाऱ्यांना. हतबल. हताश होऊन..! जाणारा जातो. मागच्याने कितीही आवाज दिला तरी परत न येण्यासाठी..! 
     दु:खाचा आवेग थोडा कमी झाल्यावर त्या मला तुझ्याकडे घेऊन येऊ लागल्या. फार कष्टाने एक-एक पाऊल उचलत होते. समोरचं सगळंच धूसर होत होतं. नाही. मी तुला विधवेच्या रुपात नाही पाहू शकत. माझी सखी..विधवा..नाही.. नाही.. हे शक्य नाही.. तुझ्या खोलीत आले. तू समोर बसली होतीस. मोठं वादळ यावं आणि त्यात सगळं काही नष्ट व्हावं. त्यानंतरचं जे चित्र असेल तशी काहीसी दिसलीस तू मला. मी दिसताच धावत येऊन तू मला बिलगलीस.  पण.. पण तुझ्या कपाळावर तेच भलं मोठं कुंकू होतं. होय…खरंय.. मला भास होत होता का.. मी डोळे नीट पुसले आणि पुन्हा तुझ्याकडे पाहिलं. होय कुंकू आहे. हातात आपण भरलेल्या त्या हिरव्या बांगड्याही तशाच आहेत. गळ्यात मंगळसूत्र, पायात जोडवी. सगळं सगळं आहे. माझ्या डोळ्यातले प्रश्न तुझ्या सासूबाईंना कळले असावेत. त्या म्हणाल्या, "माझा मुलगा नालायक निघाला यात माझ्या सूनेची काय चूक? जे दु:ख मी भोगलं ते तिच्या वाट्याला कधीच नाही येणार. कुणी काही म्हणू देत. मी नाही पुसू देणार तिला कपाळावरचं कुंकू. विधवेचं जिणं जगणार नाही ती ! नवरा गेला म्हणून तिच्या आयुष्यातून रंग कधीच हद्दपार नाही होणार. ती जशी त्याची बायको होती तशी माझी सून आहे. अर्णवची आई आहे आणि मूळात ती "ती" आहे. तिला स्वत:चं अस्तित्व आहे. ते असं पुसणार नाही."
     सखे, हर्षदच्या जाण्यापेक्षाही जास्त तुझ्या भविष्याविषयी जी काळजी वाटत होती ती सगळी काळजी. सगळी चिंता मिटली. एक स्त्री दुसऱ्या स्त्रीला समजून घेतेय..! आता मी निर्धास्त आहे.

 © Madhuri Ivare Pawar