बंद पाकिट पडलं होतं त्याच्या लेटर बाॅक्समध्ये. त्यानं ते जिन्यावरुन चढता चढताच फाडलं. एक तिकिट निघालं त्यात. रविंद्र नाट्य मंदिरचं. फक्त दिनांक नी वेळ लिहिली होती त्यावर. कुठला कार्यक्रम वगैरे काही नाही.
‘एक एप्रिल होऊन गेल्यावर कुणाला हूक्की आली बाबा, आपल्याला फूल करायची?’ स्वतःशीच बोलत तो घरात शिरला. सडाफटींग लोक जे जे करतात, ते ते करायला सुरुवात केली त्यानं.
चहा करुन प्यायला, केर काढला, देवासमोर दिवा लावला, मुगडाळीच्या खिचडीसाठी कुकर लावला, सकाळी भिजत घातलेले कपडे धुतले, स्वतःनंच स्वतःला वाढून घेऊन जेवला. एक छोटी गोल्डफ्लेक शिलगावली आणि ऑफिसमधून घेऊन आलेली कुठलीशी फाईल चाळू लागला. चाळता चाळताच फाईल कधी हातातून गळून पडली, त्याचं त्यालाच कळलं नाही.
हेच त्याचं रोजचं रुटिन असे. ऑफिसातून ८-९ च्या दरम्यान घरी परतल्यानंतरचं. मग पुन्हा ६ चा गजर, चहा पिणं, रात्रीची दोन-चार भांडी घासणं, आंघोळ-पांघोळ आटोपून, न रेंगाळता पुन्हा ऑफिस.
हा आठवडाही असाच, ‘मागील पानावरून’ सारखाच चालला होता…नी अचानक त्याला आठवण झाली त्या तिकिटाची. त्यानं ते त्याच्या टेबलावरच्या, कित्येक वर्षांपासूनच्या रिकाम्या फ्लाॅवरपाॅटमध्ये खुपसून ठेवलं होतं.
‘रविंद्र नाट्य मंदिर… शनिवार दिनांक १३/०४/२०१९… रात्रौ ०८:०० वाजता…’ एव्हढाच तपशील असलेल्या तिकिटाचं त्याला पुन्हा एकदा आश्चर्य वाटलं. पण त्यानं ठरवलं, जाऊन बघायचंच… बघुया तरी कोण एव्हढं थट्टा करायच्या मूडमध्ये आहे ते!
शुक्रवारची रात्र त्यानं याच विचारात बर्यापैकी जागून काढली. शनिवारी सुट्टी असल्यानं तो निवांत होता. आंघोळ वगैरे आटपेपर्यंत बारा वाजून गेले होते. अजून ८ तास कसे काढावे, ह्या विवंचनेत असतानाच त्याला एक मेसेज आला…
‘रविंद्र नाट्य मंदिर… शनिवार दिनांक १३/०४/२०१९… रात्रौ ०८:०० वाजता.’ बस्स. पुढं काहीच नाही. अर्थातच अननोन नंबर होता. त्यानं तो लगोलग ट्रायही केला, पण अनरिचेबल येत होता तो आता!
‘आईच्या गावात, काय चाल्लंय हे! कोण एव्हढं आसुसलंय म्हणायचं माझ्यासाठी?’ असं स्वतःशीच बोलून तो एकटाच हसायला लागला. बर्याच वर्षांनी तो असं मनापासून हसला होता.
बरोब्बर पावणेआठला तो रविंद्रच्या गेटपाशी होता. ‘आता हे एव्हढंच लिहिलेलं तिकिट दाखवल्यावर, आपल्याला कुणी हाकललं नाही म्हणजे मिळवलं…’ असा विचार त्याच्या मनात चालू असतांनाच एक माणूस त्याच्याकडे आला.
“सर, तुमची खुर्ची रिझर्व्ह्ड आहे… प्लीज तुम्ही या माझ्याबरोबर.”
हा अजून एक धक्का होता त्याच्यासाठी. तो त्या इसमाच्या मागोमाग आत गेला, नी त्याला लाॅबीमध्ये एक मोठ्ठालं होर्डिंग दिसलं…
‘दो प्याली चाय’
आणि पुढं लिहिलं होतं…
‘बैठे चाय की प्याली लेकर,
पुराने किस्से गरम करने…
चाय थंडी होती गई,
और ऑंखे नम।’
वळणदार अक्षरात त्याखाली नाव लिहिलं होतं... ‘गुलजार’.
सरसरून काटा आला त्याच्या अंगावर. त्याचा त्याच्या डोळ्यांवर विश्वासच बसेना.… ‘आपल्याला चक्क गुलजारच्या शेरो-शायरीचा कार्यक्रम बघायला मिळणारेय…? पण का? आणि आता इतक्या वर्षांनंतर…? जेव्हा आपण हे सगळं आपल्या आयुष्यातून केव्हाचं हद्दपार केलय... कोण ही अशी थट्टा करतोय माझ्याबरोबर?’
त्याच्या ह्या विचारांची तंद्री भंगली, त्या माणसाच्या आवाजानं… “सर, येताय ना…? कार्यक्रम सुरू होईल इतक्यातच…”
मग त्यानं त्याच्या विचारांच्या उधळलेल्या घोड्यांना लगाम घातला नी त्याच्या मागोमाग आत गेला. दुसर्या रांगेतली मधली सीट राखीव ठेवली होती त्याच्याकरता. त्याला स्वतःच्याच नशिबाचा हेवा वाटला. सगळ्या सीट्स एव्हाना भरल्या होत्या, त्याच्या उजवीकडची सीट सोडून.
कार्यक्रम सुरू झाला… गुलजार साहेबांच्या लेखणीतून उतरलेल्या, एक सो एक पेश-ए-खिदमतींनी सभागृह भारावून गेलं होतं. शेर, शायरी, कविता, गाणी या त्यांच्या राण्या अन् गझल ही त्यांची पट्टराणी, हातात हात घालून बेभान सुटल्या होत्या. दर्शकांचा जीव वेडावून टाकत होत्या.
‘तूम आ गए हो, नूर आ गया है…
नही तो चिरागोंसे लौ जा रही थी।’
ह्या गाण्याची क्लीप मागच्या मोठ्या पडद्यावर लागली. जागच्या जागी थिजून तो जीवघेणा अनुभव, दोन्ही डोळ्यांनी, दोन्ही कानांनी लुटत होता तो… पडद्यावर संजीवकुमार, सुचित्रा सेन… किशोर, लताचा आवाज… आर. डी.-गुलजार युती… ‘सुख सुख म्हणतात ते आणखीन काय असतं?’ ह्या विचारातच मध्यांतर झाला होता कार्यक्रमाचा.
त्याला जागेवरून उठावसं वाटत नव्हतं, की कुठं जावसंही वाटत नव्हतं… कधी एकदा कार्यक्रम सुरू होतोयसं झालं होतं त्याला. बर्याच वर्षांनी कशात तरी गुंतला होता तो… आणि दिवे हळू हळू विझत गेले, तसा पडदा उघडत गेला.
‘मिलता तो बहोत कुछ है
इस जिंदगी में,
बस हम गिनती उसी की करते है
जो हासिल ना हो सका।’
ह्या शेर नं पुन्हा सुरू झाली होती, विविध रंगांची उधळण श्रोत्यांवर… अजून तास-दीड तास तमाम प्रेक्षकांबरोबर शब्दा-सुरांची धुळवड खेळून झाल्यावर अखेर किशोरचा आवाज साऊंड सिस्टिम मधून दुमदुमला…
‘तुम जो कहे दो तो, आजकी रात…
चाॅंद डुबेगा नही, रातको रोक लो।
तेरे बीना जिंदगीसे कोई…’
वर कार्यक्रमाची सांगता झाली. पडदा पडला. लोक जायला उठले.
त्याला वास्तवात यायला थोडा वेळ लागला… पण तोही अखेर भानावर येऊन ऊठलाच… नी त्याला अचानक जाणवलं, आपल्या उजव्या बाजूच्या सीटवर कुणीतरी बसलंय…! त्यानं चमकून बाजूला पाहिलं आणि तो हबकलाच.
ती बसली होती त्याच्या बाजुलाच… प्रसन्न हसून बघत होती त्याच्याकडे.
“म्हणजे… हे सगळं तू अरेंज केलेलंस…?” त्यानं चमकून विचारलं तिला.
“बाहेर जाऊन बोलूया…?” ती म्हणाली.
ते दोघंही बाहेर आले. तिनं त्याच्याकडे पाहिलं… त्याचा पुरता भांबावलेला चेहरा पाहून तिला हसू फुटलं. त्याच्या विस्कटलेल्या केसांतून हात फिरवत, ते आणखी विस्कटत ती बोलू लागली…
“आप के बाद हर घडी हमने
आप के साथ ही गुजारी है…
“अरे जरा हस गधड्या… तुझ्या गुलजारचा शेर आहे. जो खरंतर तू माझ्यासाठी अर्ज करायला हवास. कसा राहतोस रे तू…? कसा जगतोस? का हरवून बसलायस तू तुझ्यातल्या तुला? का मिटून घेतलंयस तू त्या ऑफिसच्या बोअरींग फाईल्समध्ये स्वतःला?
“किती संवेदनशील होतास तू, किती मनस्वी… नखशिखान्त प्रेमात बुडलेलास माझ्या. स्वप्नाळू डोळ्यांचा… कविता करणारा, गझल लिहिणारा, त्या रसरसून मांडणारा, समरसून जगणारा, व्यक्त होणारा… गुलजार तोंडपाठ होता तुला! त्याचा लिहिलेला शब्द न शब्द मुरवला होतास तू तुझ्यात. ए तुला आठवतंय, तू एक शेर ऐकवायचास मला…
“लोग कहते है समझो तो
खामोशियाॅं भी बोलती है।
मै अरसे से खामोश हूॅं,
और वो बरसों से बेखबर।’
“खरंच झालं रे ते माझ्या बाबतीत… आणि तेव्हापासूनच तुझं जे बिनसलं ते बिनसलंच! नको ना वागूस असा. पंधराहून जास्त वर्ष होऊन गेली रे आता त्याला… pls come out of it now… मी अजूनही सतत तुझ्यासोबतच असते अरे! आणि नाही बघवत मला तू असा शांत… कायम वाटे, सांगावं तुला…
“यूं गुमसुम मत बैठो
पराये लगते हो।
मीठी बाते नही है,
तो चलो, झगडा ही कर लो।’
“तुझी खरंच काही चूक नव्हती रे, जे घडलं त्यात… ‘इजाजत’ बघूनच आपण येत होतो. रात्रीची वेळ, झोंबणारा गार वारा, तुझ्या बाईकचा भन्नाट स्पीड… मागे तुझ्या पाठीवर डोकं टेकवून, तुला घट्ट पकडून, डोळे मिटून आपल्या स्वप्नांत हरवलेली मी… ‘मेरा कुछ सामान, तुम्हारे पास पडा है’, गुणगुणत…
“कळलंच नाही मला माझ्या ओढणीची दोन्ही टोकं कधी नी कशी अडकली, बाईकच्या पाठच्या टायरमध्ये ते… आणि… तेव्हापासून तू गुलजार कायमचा हद्दपार केलास तूझ्या आयुष्यातून… अगदी ‘on the spot’… जशी मीही…”
हमसून हमसून रडायला लागला तो. त्याला जाणवलं की त्याच्यासमोर कुणीही नव्हतं आता. पण त्याच्या आजूबाजूला मात्र सतत कुणी असणार होतं, यापुढंही. लक्ष ठेवून त्याच्यावर. काळजी घेत त्याची.
खिशातलं तिकिट त्याला आता टोचेनासं झालं होतं नी मोबाईलमधला मेसेजही आता त्याला नक्कीच सापडणार नव्हता. बर्याच वर्षांनी गुलजारचा शेर आपसुकच आला होता, त्याच्या ओठांवर.
‘शाम से आँख में नमी सी है,
आज फिर आप की कमी सी है।
दफ़्न कर दो हमें कि साँस मिले,
नब्ज़ कुछ देर से थमी सी है।’
- सचिन श. देशपांडे
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा